ۇلتتىق كيىم
More>>
v كاسىپتەنۋ تانىمىنا بۇرىلىس جاساعا تيىپتەر
v شينجياثنعث جذمساق بولشةك كاسعبع ءوز ورنعندا تابان تعرةص تذرؤ نةضعزعندة، ورتا ازياغا بةتالغاندا غانا شعغار جولعن تابا الادع
More>>

قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق كيىم_كەشەگى دە وزدەرى ءومىر سۇرگەن دالالىق ءومىر مەن نەگىزگى كاسىبى بولعان ناتۋرال شارۋاشىلىققا بايلانىستى، كوشىپ_قونۋعا قاراي بەيىمدەلدى.اتاپ ايتاتىن بولساق، ولارعا اياز بەن بورانعا، جاۋىن مەن شاشىنعا، ىستىق پەن سۋىققا توتەپ بەرە الاتىن كيىم_كەشەكتەر قاجەت بولادى.

ەلىمىزدىڭ قازاق ايەلدەرىنىڭ كيىمى، ءتۇرى جاعىنان دا، ۇلگىسى جاعىنان دا ەرلەردىكىنە قاراعاندا كۇردەلى جانە كوپ بولادى. ولاردىڭ كيىمى كوبىنشە ءوز زامانىنا ساي، سول كەزدىڭ ەڭ اسىل كەزدەمەلەرىنەن تىگىلەتىن ەدى. ول الۋان ءتۇرلى مونشاقتارمەن بەزەلىپ، كەستەلەنىپ، ارلەنىپ تۇراتىن. قىز بالانىڭ باسىنا كىشكەنتاي كۇنىنەن ۇكىلى توبەتاي (مارجاندارمەن بەزەلگەن، ۇكىلى تاقيا)، بوي جەتىپ قالعان كەزىنەن باستاپ مارجاندى شاشاق، ۇكى تاعىلعان بورىك كيگىزىلەتىن. بورىك ءار ءۇيدىڭ اۋقاتىنا جاراي قۇندىز، سۋسار سياقتى قىمباتتى حايۋان تەرىلەرىمەن، ءتىپتى بولماعاندا قارا ماقپالمەن قيۋلانادى.

قىز ۇزاتىلعان كەزىندە الۋان ءتۇرلى كەستە جانە مونشاقتارمەن بەزەلگەن شوشاق توبەلى ساۋكەلە كيەدى. ءبىراق ساۋكەلە كيۋ سالتى 19-عاسىردىڭ سوڭىنان كەيىن نەگىزىنەن قالدى. كەيىندەپ جاڭا تۇسكەن كەلىنشەك جەلەك نەمەسە اسەم توقىلعان قىزىل، اق بورتپە سالى سالىپ جۇرەتىن بولدى. ءبىر جىلدان كەيىن جەلەك ورنىنا كەستەلەنگەن، مارجاندى، سالپىنشاقتى كيمەشەك_شىلاۋىش كيەدى.

قازاق ايەلدەرىنىڭ كيمەشەك_شىلاۋىشتارى جاس كەزىندە، بارىنشا اشىق، اسەم جىبەك جىپتەرمەن قانىق جانە ءجيى كەستەلەنەدى. الدىمەن كيمەشەك كيىلەدى دە، ۇستىنەن شەكەسىنە شىلاۋىش تارتىلادى. شىلاۋىشىنىڭ ماڭدايى، توبەسى كەستەلەنىپ، ماڭدايىنا كۇمىس سالپىنشاق تاعىلادى.

قازاق ايەلدەرى جاسى ۇلعايىپ كەتكەن كەزدەردە كيمەشەك_ىلاۋىشتارىن شالاڭ كەستەلەپ كيەدى. ءولىمدى- ءجىتىمدى بولعان كەزدەرىندە، قىزىل الا كەستەلى كيمەشەك_شىلاۋىشتارىن ءبىر جىلعا دەيىن كيمەي، باستارىنا قارالىق سالادى. ال كۇيەۋلەرى ولگەن ايەلدەر كيمەشەك_شىلاۋىشتى مۇلدە كەستەسىز كيەدى.

كەلىنشەكتەردىڭ كيمەشەكتەرىنىڭ الدى كورىكتى كەستەلى بولۋدان سىرت، وعان مارجانداپ سولكەباي تاعىلادى. شىلاۋىشتارىنىڭ ماڭدايىنا تاعاتىن سالپىنشاقتارى اسىل مەرۋەرت، مارجانداردان نەمەسە كۇمىستەن جاسالادى، باس كيىمدەرىندە اسەمدىلىك ايەلدەردىڭ كوركىن اسىرا تۇسەدى.

قازاق ەرلەرىنىڭ دە وزىنە لايىق كيىمدەرى بار.باس كيىمنىڭ ەرتەدەگى ۇلگىلەرى مەن بۇگىنگى ۇلگىلەرىندە جاقىندىق بولعاننىڭ سىرتىندا، ەرلەر قۇندىز، سۋسار، تۇلكى تەرىلەرىنەن بورىك نەمەسە تىماق كيەدى. تۇلكىنىڭ پۇشپاعىنان، ەلىتىرىدەن دە تىگىپ كيەدى. جاڭبىردان، شاڭ_توزاڭنان قورعاشتاۋ ءۇشىن تىماق سىرتىنان كيەتىن قاپتامانى_"كۇلاپارا" دەيدى. ونان قالسا جالپى قازاققا ورتاق "تاقيا" اتتى باس كيىم بار. ول كوبىنشە قارا، جاسىل ءتۇستى بال باقىتتان دوڭگەلەنتە ماشينامەن سىرىلىپ جاسالادى جانە زەردەن جيەك_ورنەك سالىنادى.

ەرلەر قىستا قوي_تۇيە جۇنىنەن قالىڭ كەزدەمەلەر مەن تىستاپ كەڭ_مول تىگىلگەن كۇپى كيەتىن. قوي تەرىسىن قولدان يلەپ، بوياۋعا سالادى دا، ءجۇنىن ىشىنە قاراتىپ تون جانە شالبار تىكتىرەدى. شالبارىنىڭ بالاعىنا، توندارىنىڭ ەتەك- جەڭىنە قارا كەزدەمەلەردەن قيۋ قويىپ، ماشينامەن سىرعىزىپ، اسەم تۇرگە كىرگىزەدى. جاز كۇندەرى جاۋىن_اشىننان ساقتانۋ ءۇشىن ادەمى توقىلعان كەڭ سۋلىق شيدەم بولدى. سىرتتان كيەتىن جازدىق شاپاندارىنا ءجۇن تارتىلاتىن. كەزدەمەدەن تىگىلەتىن سىرتتان كيەتىن سىمدارىن استارلاپ_جۇقالاپ ءجۇن تارتقىزىپ كيەدى. اسىرەسە جىگىتتەر مەن بالالاردىڭ سىمداردى بالاعى اشەكەيلەنىپ تىگىلەتىن.

ەرلەر جازدا جۇمساق، جۇقا كەزدەمەدەن كويلەك، ونىڭ سىرتىنان قىسقا جەڭدى كازەكەي(مەشپەت)، الۋان ۇلگىدە تىگىلگەن شاپان كيەدى. شاپاندارىنىڭ جاعاسى، جان قالتاسى الۋان ءتۇرلى بولادى.

قازاق ەرلەرىنىڭ اياق كيىمى دە الۋان ءتۇرلى. كوبىنشە قىستاردا كيىلەتىنى_كشەسى بيىك، تىزەنى قاپتايتىن شوڭقايما ەتىك، بىلعارىدان تىگىلگەن ساپتاما ەتىك، اڭعا كيەتىن قايقى تۇمسىق جۇمساق ەتىك؛ جاسى ۇلعايعان ادامداركوبىنشە جۇمساق بىلعارىدان تىگىلگەن ءماسى نەمەسە شەتتىك، ونىڭ سىرتىنان كەبىس نەمەسە كالەش كيەدى. ساپتاما ەتىك كيۋ التاي، قۇمىل، سانجى وڭىرىندەگى قازاقتاردا قازىرگى دەيىن بار. ىلە، تارباعاتاي وڭىرىندە قازىر كوبىنشە ەتىك- كالەش (قىستا كالەشتە كيەتىن كيىز ەتىك) كيۋ جالپىلاستى.

Editor :  molder    2004-11-26 05:12:42