باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

قۇماردىڭ قۇلى بولماڭىز

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2014-01-09 04:52:20  
قۇمار وينى ــ سوناۋ ەرتەدە وزگە حالىقتار اراسىنا ءبىرشاما كەڭ تاراعان، ادام ءومىرىن ويراندايتىن وسپادار ويىنداردىڭ ءبىر ءتۇرى ەدى. «قۇلاق ەستىگەندى كوز كورەدى» دەگەندەي ۇلتىمىز ومىرىنە مۇلدە بەيتانىس ءارى جات سەزىلەتىن وسى ويىن ءتۇرى قازىرگى تاڭدا، حالقىمىز ىشىندە رۋحاني جان دۇنيەسى جۇتاڭ، يراداسى ءالسىز، اقشانىڭ قۇلىنا تەز اينالاتىن ءىشىنارا جانداردى ىزدەپ تاۋىپ ولاردىڭ قانىن قاسىقتاپ ەمەس، شەلەكتەپ سورا باستادى. ۇلتىمىزدىڭ بەتىنە سالىق، سۇيەگىنە تاڭبا بولىپ باسىلاتىن بۇل جۇعىمتال دەرت دامۋ قارقىنى ءبىرشاما باياۋ حالقىمىز ءۇشىن ايتقاندا ويلاماعان جەردەن جىعىلعانعا جۇدىرىق، كوتەرەمگە كولدەنەڭ دەگەندەي ءىس بولدى.
جۇرتقا بەلگىلى پارتيا مەن ۇكىمەتىمىز قۇمار ويناۋعا ەجەلدەن بەرى قاتاڭ تيىم سالىپ كەلەدى. ءبىز تىلگە تيەك ەتكەن قۇمار ويىنى قارتا، چاھمات، بيليارد سياقتى ويىن تۇرلەرىن وزىنە بۇركەنىش ەتكەن، ءتۇسى وزگەرگەن قۇمار ويىندارىن مەڭزەيدى. ايتالىق، كورەر كوزگە ادامدار جوعارىدا اتالعان ويىن تۇرلەرىن ادەتتەگى ويىن رەتىندە ويناپ وتىرعانداي كورىنگەنىمەن، ءىس جۇزىندە وندا وراسان زور زاتتىق مۇددە جاسىرىنىپ، بىرەۋدى بىرەۋ قان شىعارماي قانايتىن ناعىز قۇمار ويىندارىنا ءتان سۇرقيا ءتاسىلدىڭ بۇركەمەلەنىپ جاتاتىندىعىن اڭعارۋ تىم قيىن ەمەس.
قازىر، ۇلتىمىز قونىستانعان وڭىرلەردە قىستاق، اۋىل، اۋدان ارالاپ ءجۇرىپ قۇمار وينايتىندار پايدا بولدى. ولاردىڭ قاتارىندا باسشى دا، كادر-جۇمىسشى دا، جەكە كاسىپكەر دە، ەگىنشى-مالشى دا، جاسامىس قارت پەن جاس بالا دا بار. بۇل دەرتتىڭ الماعى مەن سالماعى تويىپ ەمەس، توڭىپ سەكىرەتىندەرگە ءتۇسىپ وتىر. ايتالىق، بالا-شاعانىڭ كۇن كورىسى ءۇشىن الا جازداي شاڭ جۇتىپ، زورىعىپ زورعا تاپقان ازعانتاي ەڭبەك جەمىسىن قىستاي قۇمارعا شاشاتىن ءىشىنارا ەگىنشى-مالشى ءۇشىن، ارينە، اۋىر دەۋگە بولادى.
حارەكتىرى مەن ادام ءومىرىن زيانداۋى جاعىنان قۇمار ويىندارىنا سالىنۋ القاكول ىشىمدىك پەن ەسىرتكى شەگۋگە تاۋەلدىلىكتەن ەش قالىسپايدى. وعان ارتىقشا قۇمارلانعان ادام اقىلىنان الجاسىپ، قالىپتى تىرشىلىك كۇيىن وزگەرتىپ، قالىپسىز ادامعا اينالادى. قۇماردان ۇتىلعان كەزدەرىندە ءبىر ءسات تاۋبەسىن ءۇيىرىپ، ونى قويۋ بەكىمگە كەلگەنىمەن، سيقىرلى شىرماۋدىڭ شىرعاسىنان شىعا الماي، ايتقان سوزىندە تۇرمايتىن بولىپ، ءوزىن تەجەۋ قۋاتىنان ايرىلادى. جاتسا-تۇرسا وڭاي ءارى تەز بايۋدى، اياق استىنان قالتالى ادام بولۋدى ارماندايدى، ۋاقىتشا بولسا دا پايدا تابۋدى كوزدەپ، ارىن، ادامشىلىعىن جويىپ، اقشانىڭ قۇلىنا اينالادى. ادامدار ارا، تۋىسقاندار ارا، وتباسى مۇشەلەرى ارا قالىپتى قارىم-قاتىناستان ايىرىلادى. قارىزعا بەلشەسىنەن باتىپ، ءتۇرلى قىلمىستىق ىستەرگە ارالاسادى. مال-مۇلكىن، بويىندا بارىن، باسپاناسىن، دەنە مۇشەسىن، ءوز باسىن قۇمارعا تىگۋدەن تايىنبايتىن بولادى. اقشالى الپاۋىتتىڭ قولشوقپارىنا اينالىپ، قوعامدىق زاڭ-تۇزىمگە قايشىلىق جاساپ، قىلمىس وتكىزىپ تۇرمەگە تۇسۋدەن، سوتتالۋدان قورىقپايتىن كۇيگە وزگەرەدى. ءوز ءومىرىن قايتا باسىنان باستاۋعا باتىلى، كۇش-قايراتى، اقىل-پاراساتى جەتپەيتىن رۋحاني مۇگەدەكتىك كۇيگە تۇسەدى. ەڭ سوڭىندا ءوز ءومىرىن ءوزى ويرانداپ، ءوز باسىن ءوزى جويۋمەن تىندىم بولادى.
قازىر ءىشىنارا ازاماتتار، اشىعىراق ايتقاندا تىم از سانداعى ۇكىمەت كادرلارى باستارى قوسىلا قالسا بولدى، ەش ءبىر قىمسىنىپ ءارى-ءسارى بولماستان، قارتانى ورتالارىنا جايىپ جىبەرىپ، قالتالارىنان ازدى-كوپتى اقشالارىن شىعارىپ قۇمار وينايدى. اۋەلى بيلىك قۋاتى جەتەتىندەردىڭ ارناۋلى دايىندالعان قۇمار وينايتىن ورىندارى دا الدىن الا بەلگىلەنىپ قويادى ەكەن...«وگىزدى كورگەن بۇزاۋ وڭا ما» دەگەندەي ءىشىنارا اۋىل كادرلارى مەن باسشى ادامداردىڭ وسىلاي ىستەۋى قاراپايىم بۇقاراعا كەرى جاقتان ىقپالىن تيگىزىپ، ولاردا قۇماردىڭ قۇرىعىنا ءىلىنىپ زارداپ تارتاتىن بولدى.
مۇنىڭ ايقىن دالەلى رەتىندە جالعىز اتىن 6 مىڭ يۋانعا ساتىپ قارىزىن قايتارماقشى بولعان ديقاننىڭ قۇمارعا قىزىعىپ اقشاسىن ۇتتىرۋىن، وتارداعى قويشىنىڭ قويىن كۇندە بىردەن قۇمارعا تىگىپ، قورالى قويىنان ايىرىلىپ، تاياق ۇستاپ قاڭعىرىپ قالۋىن، قۇمارعا باسپاناسى مەن قوراجايىن تىگىپ، بالا-شاعاسىمەن ءۇي جالداپ ازىپ-توزىپ وتىرعان اۋىل ازاماتىن، قۇمارعا اسىرە بەرىلىپ 300 مىڭ يۋانعا قارىزدانعان ازاماتتىڭ قارىزىن قايتارا المايتىن بولعان سوڭ ءوزىن ءوزى ءولتىرۋى سياقتى ۇلتتىڭ بولاشاعىنان الاڭداتاتىن كەلەڭسىز جاعدايلاردى ايتۋعا بولادى.
بۇل كۇندەرى اۋىل-قالاشىقتاردا اشىلعان ءبىر ءبولىم توراپحانالار مەن قارتا، چاھمات، بيليارد ويناۋدى كاسىپ ەتكەن پايدا تابۋ ورىندارى باقىلاپ-باسقارۋدىڭ كەمەلسىزدىگى سالدارىنان قالتارىستا جاتىپ قاراپايىم اۋىل ادامىن توبىعىنان قاعاتىن، ولاردىڭ اۋقاتتانىپ بايۋىنا ورالعى بولىپ، جىلىگىن شاعىپ، مايىن سوراتىن جەگى قۇرت بازالارىنا اينالدى. انە سولاردىڭ كەسىرىنەن قازىرگى اۋىل-قىستاقتاردا سۇيەمەسە ءداۋىردىڭ دامۋ لەگىنە ىلەسە المايتىن قاۋىمنىڭ قاتارى ونان ارى مولايا ءتۇستى.
ادام پەندەسىنىڭ جاعىمسىز قۇلقى جاراتىلىسىنان ەمەس، كىم بولىپ، قالاي جاساۋ ءاربىر ادامنىڭ ماڭدايىنا تۋادا جازىلمايدى. جاقسىلىق بولسىن ءيا جاماندىق بولسىن ول ادام بالاسىنىڭ بويىنا بىرتىندەپ قالىپتاسادى. انە سول سياقتى ءسىز قۇمار ويىنىنا دا باستابىندا بايقاپ كورەيىنشى دەپ ەلىكتەپ، سوڭىنان قۇمارتا ءجۇرىپ ونىڭ قۇيىنا قالاي باتىپ قالعانىڭىزدى ءوزىڭىز دە سەزبەي قالاسىز.
باس-اياعى قامشىنىڭ سابىنداي كەلتە عۇمىرىندا ادام بالاسى اقىل-پاراسات يەسىنە ءتان ابىرويلى ءىس قىلعانى ءجون. ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان قۇمار وينىنىڭ ءبىرى ــ كىسىلىك قاسيەتى كەمشىل، اقىل-پاراساتى تولىق جەتىلمەگەن، بار اڭسارى اقشاعا نە دۇنيە-مۇلىككە اۋعان ادامنىڭ ىستەيتىن ءىسى بولسا؛ ەندى ءبىرى ــ قۇماردىڭ زلالىن بىلسە دە باردامدىعىنىڭ بۋىنا سەمىرىپ، بار قارجىسىن قايدا جۇمساۋدىڭ ءجونىن بىلمەيتىندەردىڭ ىستەيتىن ءىسى. انە سوندىقتان ازاماتتار ۋاقىتشا پايدانى كوزدەپ، قۇماردىڭ شىرعاسىنا شىرمالىپ زارداپ تارتۋدان دا، بار قارجىسىن دالاعا شاشقانداي ابىرويسىز ءىس قىلۋدان دا اۋلاق بولعانى ءجون. ماقالادا ءسوز ەتىلگەن ويىمىزدى قورتىندىلاي كەلگەندە، بۇل كۇندەرى قۇمار ويناۋ سىندى الاپات دەرت جاڭا ايتقانىمىزداي قاتىستى تاراۋلاردىڭ باقىلاپ-باسقارۋىنىڭ جەتكىلىكتى بولماۋى سەبەپتى ۇلتىمىز قونىستانعان كەڭ بايتاق اۋىل-قىستاقتى اش قاسقىرشا ارالاپ، ورىستەگى قويشىدان اتىزداعى ەگىنشىگە، ءىس باسىنداعى كادردان ۇيدە جاتقان قارياعا دەيىن ەلىكتىرىپ باۋراۋدا. قۇماردى العاشىندا ۇلتىمىز ازاماتتارى جاسىرىن وينايتىن بولسا، ال قازىر ونى بولۋعا ءتيىستى تابيعي ءىس دەپ قاراپ اشىق-اشكەرە وينايتىن بولىپتى. اۋەلى ءبازى بىرەۋلەرگە باسقا وينايتىن ويىنىڭ قالمادى ما، بۇلاي ىستەۋىڭ تۋرا بولماپتى دەسەڭىز «وندا نە تۇر دەيسىز، زەرىككەن سوڭ ىستەپ جۇرگەن بەس-ون تيىننىڭ جۇمىسى عوي» دەپ تىم قاراپايىمداستىرادى. بىلە بىلگەن جانعا قۇماردىڭ نەگىزگى ءمان-ماعىناسى استە ونداي قاراپايىم ەمەس، ول وزگەنىڭ اقشاسى مەن دۇنيە-مۇلكىن الداپ، ونى وزىنە تاۋەلدى ەتۋدىڭ سۇرقيا امالى. ۇتىس بارىسىندا ون تيىن، ءيا ون مىڭ يۋان بولسىن حارەكتىرى ۇقساس، باسقالاردى قان شىعارماي قاناۋ ءتاسىلى ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان دا،ءار ادام قۇمار سىندى قۇبىجىق قۇبىلىسقا بوي الدىرىپ ارامدىقپەن قالتامدى قامپايتىپ، قابىرعامدى جابامىن دەپ قاراماي، ادال ەڭبەك، اقىل-پاراساتىنا سۇيەنىپ ازاماتقا ءتان ابىرويلى جولمەن ءومىر وتكىزۋى قاجەت. ادام بالاسىن اقىلىنان الجاستىرىپ ابىرويدان، دۇنيە-مۇلىكتەن جۇرداي ەتەتىن سۇرقيا الاپات دەرت قۇماردىڭ قۇلاق كەستى قۇلى بولۋدان ساقتانىڭىز، ارداقتى اعايىن!
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم