باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

يۇي جىڭشىڭ ۇيىرمە باستاپ التايعا بارىپ، ءار ۇلت كادر - بۇقاراسىنا امانداسىپ، حال سۇرادى

    كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى    2015-09-30 12:58:48  

اۆتونوميالى رايون قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋعا كەلگەن ج ك پ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى، مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ ءتوراعاسى، ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ باستىعى يۇي جىڭشىڭ 29-قىركۇيەكتە ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ ءىشىنارا مۇشەلەرىن باستاپ التاي ايماعىنا بارىپ، ءار ۇلت كادر-بۇقاراسىنا امانداستى. مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى، مەملەكەتتىك ۇلت ىستەرى كوميتەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ ورىنباسار باستىعى ۋاڭ جىڭۋي دا بىرگە باردى، ج ك پ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ شۋجيى جاڭ چۇنشيان سەرىك بولىپ باردى«التىن تاۋ» اتى الىس-جاقىنعا تانىس التايدىڭ كۇزگى كورىنىسى ەرەكشە كوز تارتادى، كوك اسپاندا اقشا بۇلتتار قالىقتايدى، مەرەكە ساتىنە دايىندالعان ءتۇستى بايراقتار جەلمەن جەلبىرەيدى، «شينجياڭدى كوركەيتىپ، وتان ارمانىن بىرگە جۇزەگە اسىرايىق»، «اۆتونوميالى رايون قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدىعىن قۇتتىقتايمىز» دەگەن جازۋ جازىلعان كەرمە تۋلار كوزگە وتتاي باسىلىپ، كوشەلەردە كوڭىلدى، شات مەرەيلى مەرەكەلىك لەپ ەسەدى، ءار ۇلت بۇقاراسى ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىن ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدى.
29-قىركۇيەك كۇنى ءتۇستىڭ الدىندا، يۇي جىڭشىڭ التاي ايماعىنداعى قاتىستى جاۋاپتى جولداستارمەن، سونداي - اق ساقا جولداستاردىڭ، وزاتتاردىڭ، ەڭبەك ەرلەرىنىڭ، وتانشىل ءدىني قايراتكەرلەردىڭ، شينجياڭعا كومەكتەسۋگە كەلگەن كادرلاردىڭ ۋاكىلدەرىمەن كەزدەستى ءارى ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى.
ونان سوڭ، يۇي جىڭشىڭ التاي ايماعىنىڭ كادر - بۇقارا اڭگىمە ءماجىلىسىن باسقارىپ اشتى.
ماجىلىستە 1961-جىلى ارمياعا قاتىناسىپ، سونان بەرى التايدا تىرشىلىك ەتىپ، قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان ساقا كادر جاڭ دىشىڭ، اۋىل-قالاشىقتا 30 نەشە جىل قىزمەت ىستەگەن اۆتونوميالى رايوندىق تاڭداۋلى كوممۋنيست ماكەن سادىق ۇلى، جىلدار بويى كەدەي وقۋشىلار مەن قيىنشىلىعى بار وتباسىلارىنا كومەكتەسىپ كەلە جاتقان ۇلتتار ىنتىماعىنداعى، العاباسارلىعىنداعى مەملەكەتتىك وزات مادەنبەك مۇراتقان ۇلى سياقتى كىسىلەر ءسوز الدى. ولار بىلاي دەدى: سۇيىسپەنشىلىك ۇلت ايىرمايدى، قازاقتا «التاۋ الا بولسا، اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا، توبەدەگى كەلەدى» دەگەن ماقال بار. شينجياڭدا سوڭعى جىلدارى توبە كورسەتكەن ات توبەلىندەي بۇلگىنشىلەر جايلىمداعى بىرەر تال ۋلى ءشوپ سياقتى، ولاردىڭ ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرى الدىندا ءار ۇلت حالقى ونان ارى جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ ۇيىسا تۇسەدىيۇي جىڭشىڭ كوپشىلىكتىڭ ءسوزىن تىڭداعان سوڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: 60 جىلدان بەرى التاي ايماعىنىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىندا زور جەتىستىكتەرگە قول جەتتى، ءار ۇلت بۇقاراسى ءبىر ءۇيدىڭ ادامىنداي ەتەنە بولىپ، جاراسىمدى دا ورنىقتى تاماشا جاعدايدى ساقتادى. ۇلتتار ىنتىماعى − ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جانە حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدىڭ العى شارتى جانە نەگىزى، يدەيا مەن ارەكەتتى ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى جونىندەگى 2 - رەتكى اڭگىمە ءماجىلىسىنىڭ رۋحىمەن ونان ارى بىرلىككە كەلتىرىپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىق سىندى باس نىسانانى مىقتاپ يگەرىپ، شينجياڭ قىزمەتىنىڭ، التاي قىزمەتىنىڭ تىڭ ساتىعا كوتەرىلۋىن ۇزدىكسىز جەبەۋ كەرەكيۇي جىڭشىڭ التايداعى ءار ۇلت كادر - بۇقاراسىنان مىنانى ءۇمىت ەتتى: ىنتىماق، ورنىقتىلىق جالپى جاعدايىن شىن مانىندە قورعاپ، ۇلتتاردىڭ ارالاسۋىن، ىشتەسۋىن، توعىسۋىن جەبەۋ كەرەك. ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ ءارى جاقسى، ءارى تەز دامۋىن قۇلشىنا جۇزەگە اسىرىپ، دامۋ جەتىستىكتەرىنىڭ ءار ۇلت بۇقاراسىنا ءتىپتى كوپ يگىلىكتەر جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك. ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدى بارىنشا كۇشەيتىپ، ءوندىرىسى دامىعان، تۇرمىسى باقۋاتتى، ەكولوگياسى تاماشا جولمەن ءجۇرۋ كەرەك. شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ قىزمەتىن ۇزدىكسىز يگەرىپ، شينجياڭعا كومەكتەسۋ قىزمەتىن ىنتىماقتى كۇشەيتۋ، حالىق تىلەگىن توعىستىرۋ سىندى حالىق قالاۋىنان شىعۋ ينجەنەرياسىنا اينالدىرۋ كەرەكاڭگىمە ماجىلىستەن كەيىن، يۇي جىڭشىڭ حانزۋ، حۇيزۋ، ۇيعۇر، قازاق سياقتى 4 ۇلتتان 10 جەتىم بالانى اسىراپ باعىپ العان مەملەكەتتىك ءمورال ۇلگىسى ءانيپا الىماحۇنعا ارنايى كەزدەسىپ، ونىمەن قۇشاقتاسىپ امانداستى، ونىڭ قولىن الىپ تۇرىپ، ءانيپانىڭ ۇلتتار ىنتىماعىنا، بەرەكە - بىرلىگىنە قوسقان ۇلەسىنە العىس ايتتى، مىقتى دەنساۋلىق، ۇزاق عۇمىر تىلەدى.
يۇي جىڭشىڭ باستاعان كىسىلەر التاي ايماقتىق قارتتار قيمىل ورتالىعىنا بارىپ، ساقا جولداستاردىڭ حاتكەرلىك، سۋرەت كورمەسىن كورىپ، جاسالىپ جاتقان ءبيدى تاماشالاپ، قيمىل ورتالىعىنىڭ قارتتار قيمىلىن ۇيىمداستىرۋ، قارتتار ومىرىنە قىزمەت كورسەتۋ سياقتى جاعدايلارىن ۇعىستى. زەينەتتەگى ءار ۇلت جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەرى وسى ارادا مول مازمۇندى مادەني، سپورتتىق قيمىلدار وتكىزدى، ۇيعۇر، حانزۋ، قازاق، موڭعۇل جازۋىنداعى حاتكەرلىك، سۋرەت تۋىندىلارى كوز جاۋىن الادى، مۋدان، جۇيحۋا، بايگە، كوكبار سياقتى جۇڭگوشا سۋرەتتەر ەرەكشە كوز تارتادى، قارتتاردىڭ ءبي بيلەگەندەگى قيمىلدارى جاستاردان قالىسار ەمەس. يۇي جىڭشىڭ ولاردىڭ مەرەكەسىنە قۇتتى بولسىن ايتىپ، شىنايى حال سۇرادى، ولاردىڭ دەنىنە ساۋلىق تىلەدى تۇستەن كەيىن ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىندەگىلەر اۆتوموبيلمەن بۋىرشىن اۋدانىنداعى ەلامان مالشىلار جاڭا قىستاعىنا باردى
جول بويىندا رەتتى سالىنعان ۇشكىل توبەلى ۇيلەر، سارى تۇسپەن سىرلانعان داۋالدى تاپ-تازا اۋلالار ەرەكشە كوز تارتادى. كەشەگى قۇبا ءتۇز بۇگىندە سۋى، ەلەكترى، جولى تارتىلعان ءتورت تۇرمانى تۇگەل قونىسقا اينالىپتى، مۇنىڭ ءبارى اۆتونوميالى رايوننىڭ العاشقى توپتاعى مالشىلاردى وتىرىقتاندىرىپ، مال شارۋاشىلىعىن گۇلدەندىرۋ ماقساتىنداعى سۋ يگىلىگى ينجەنەرياسى − حۋاديان زىجين ەلامان سۋ قويماسىنىڭ ناتيجەسى ەدى، وسىنىڭ ارقاسىندا ەلاماندىقتار قۋاڭشىلىق پەن كەدەيلىكتەن قۇتىلىپ، باعىمشىلىق كاسىبىنىڭ كولەمىن كەڭەيتىپ، شارۋالار شاتتىعى ساياجايلارىن اشتى، تۇرمىس-تىرشىلىكتەرى بارعان سايىن جاقسارا ءتۇستى، بۇكىل قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق ورتاشا كىرىسى 9000 يۋانعا جەتتى يۇي جىڭشىڭ جاڭا قىستاقتاعى مالشىلاردىڭ قونىس جاعدايى جونىندەگى تانىستىرۋدى دەن قويا تىڭدادى، قىستاقتىڭ بالالار باقشاسىنا بارىپ، زەيىن اشۋ ويىنشىقتارى سياقتى ماتەريالداردى تارتۋ ەتىپ، وقىتۋ ءتۇيىنىنىڭ «قوس ءتىلدى» وقىتۋى جاعدايىن كورىپ، بالاقايلارمەن بىرگە «سۇيكىمدى كوجەك» دەگەن بالالار ءانىن ايتتى، 2-جىلدىقتاعى وقۋشىلار جاتقا وقىعان «تۋعان جەرىم ەلامان» دەگەن ولەڭدى تىڭدادى يۇي جىڭشىڭ قازاق مالشى مەيرامبەك مۇقاس ۇلىنىڭ ۇيىنە بارىپ، ونىڭ ءۇي ىشىندەگىلەرمەن ىقىلاسپەن اڭگىمەلەسىپ، ءوندىرىستى دامىتۋ، اۋقاتتانىپ تابىستى مولايتۋ، ۇلتتار ىنتىماعى سياقتى جاعدايلاردى ەگجەي-تەگجەيلى ۇعىستى. مەيرامبەكتىڭ ءۇش جاتىن بولمەسى، ءبىر قوناق بولمەسى بار 100 شارشى مەترلىك ءۇيىنىڭ اسحاناسى، قۇبىر سۋى، جۋىنۋ بولمەسى، پارمەن جىلىتاتىن مەشى ءبارى تولىق ەكەن. ونىڭ ءۇيىنىڭ جىلدىق تابىسىنىڭ 100 مىڭ يۋانعا تايايتىنىن ەستىپ، يۇي جىڭشىڭ قاتتى قۋاندى. ول: پارتيانىڭ حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ساياساتىنىڭ قولداۋىندا، وسى جەردىڭ تابيعاتىنىڭ ءتىپتى كورىكتەنە، ادامدارىنىڭ ءتىپتى سۇلۋلانا تۇسەتىنىنە سەنەمىن، تۇرمىستارىڭىزدىڭ ونان ارى جاقسارا ءتۇسۋىن تىلەيمىن! − دەدى ەلامان قىستاعىنان اتتاناردا، ءار ۇلت تۇرعىندارى مەيرامبەكتىڭ ءۇيىنىڭ الدىنا كەلىپ، دومبىرا شەرتىپ، قاراجورعا ءبيىن بيىلەپ، ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىن اتتاندىرىپ سالدى.اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى، شينجياڭ ءوندىرىس-قۇرىلىس بيڭتۋانىنىڭ ساياسي كوميسسارى حان يۇڭ وسى قيمىلداردا بىرگە بولدى.29-قىركۇيەكتە ج ك پ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى، مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەستىڭ ءتوراعاسى، ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ باستىعى يۇي جىڭشىڭ ورتالىق ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ ءىشىنارا مۇشەلەرىن باستاپ التاي ايماعىنا بارىپ، ءار ۇلت كادر - بۇقاراسىنا امانداسىپ، حال سۇرادى.

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم