باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

گۋدوك تەلەگرامما

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2016-01-15 12:17:20  
1863-جىلى جازدا، ءبىر كۇنى تۇندە ەرەكشە قاتتى نوسەر امەريكانىڭ ورتان بولەگىندەگى ميچيگان ىشتاتىنىڭ حۋرۇن دەگەن جەرىندە جارىم تۇنگە دەيىن شەلەكتەپ قۇيىپ، تاڭ اعارا توقتايدى. كوكتى تورلاعان سوقىر تۇمان جەرگە شوگىپ قالارداي بولادى. اينالا كولكىپ حۋرۇن ايدىنى شالقار تەڭىزدەگى جەتىم ارالعا اينالادى.
 16 جاسار ەديسون ۇيىنەن شارباق كوتەرىپ شىققان بويدا پويەز ايالداماسىنا بەت الادى. اكەسىنە كومەكتەسىپ ءۇي ءىشى قيىنشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن، ول 12 جاسىنان باستاپ گازەت ساتادى، ءتاتتى جەمىس-جيدەك ساتادى، كەيىن كەلە «اۆنگارت اپتالعى» دەگەن گازەت شىعارىپ، ونىڭ ءتىلشىلىك، رەدەكسيالىق، باسۋ-ساتۋ جۇمىسىن ءوزى ىستەيدى. ول تۇنىمەن ۇيدە گازەتىن قۇراستىرۋمەن بولعاندىقتان، دالا جاۋىنىنىڭ جاۋىپ تۇرعانىن بىلمەيدى. پويەز ايالداماسىنا كەلگەندە رەلىستى سۋ باسقانىن، پارۆوز حۋروندى باسقان سۋعا كۇرسىنگەن كىسىشە بۋىن بۋداقتاتىپ سۋ ورتاسىندا تۇرعانىن، جولاۋشىلاردىڭ ابىرجىپ، ايعاي-سۇرەن سالىپ جۇرگەنىن كورەدى. ولادىڭ سوزدەرىنەن تەڭىز بەتىندەگى جول كورسەتكىشتەردىڭ سۋعا باتقانىن، كەمە قاتىناۋعا لاجىسىز قالعانىن، باسقا ورىنمەن تەلەگىرامما ۇزىلگەنىن، تەلەگىرامما سوعۋعا بولمايتىنىن ۇعادى، حۋروننىڭ سىرتقى بايلانىسى ۇزىلگەنىن بىلەدى.
 سىرتپەن قالاي بايلانىس جاساپ، حۋروندى تارىعۋدان قالاي قۇتىلدىرۋ كەرەك؟
 ول كەزدە ەديسون گازەتتەن قولى بوساي قالعاندا ماكەني دەيتىن ادامنان تەلەگىرامما سوعۋدى ۇيىرەنىپ جۇرەدى. ماكەني پويەز بەكەتىنىڭ باستىعى، ونەرلى تەلەگراف شەبەرى بولادى. ەديسون؛ «تەلەگراف ءوزىلدى، باسقا ادىسپەن تەلەگىرامما سوعۋعا بولاما، جوق پا؟» دەپ ويلايدى. 
كەنەت پويەزدىڭ قۇلاق تۇندىرعان گۋدوك داۋىسى شىعىپ الىسقا كەتەدى. مۇنان وي تۇسكەن ەديسون؛
 تەلەگرامما توك اعىس ۋاقىتىنىڭ ۇزىن-قىسقالىعىنا قاراي نۇكتە، سىزىق، سىزىق، نۇكتەلەردىڭ قۇبىلۋىنان قۇرالعان ءارىپ اقىلى تاراتىلادى، قازىر تەلەگراف لەنياسى ءوزىلىپ قالدى، گۋدوك داۋىسىنىڭ ۇزىن-قىسقالىعى ارقىلى ءارىپ قۇراپ، «گۋدوك تەلەگىرامما» سوعىپ، سىرتپەن بايلانىس جاساۋعا بولادى عوي» دەپ ويلايدى.
 وسى ويدىڭ قۋانىشىمەن پاراۆوزعا ورمەلەپ شىققان وعان پويەز جۇرگىزۋشىسى:
 - ءتۇس ارى ءجۇر، وينايتىن جەر ەمەس،- دەيدى.
- مەن سىرتقا «گۋدوك تەلەگىرامما» سوقپاقشىمىن، سىرتتاعىلار ونى ەستىگەن سوڭ ءبىزدى كەلىپ قۇتقارادى،- دەپ ەديسون وعان ءمان-جايدى ۇعىندىرادى.
 - سوندا «گۋدوك تەلەگىراماڭدى» كىم الادى، ونى ۇعىپ جاتقان ەشكىم جوق،- دەگەن پويەز جۇرگىزۋشىنى ەديسون اقىرى كوندىرەدى.
 - بىرەۋ بولماسا بىرەۋ الادى، مەنىڭ ماكەني دەگەن تاماشا ۇستازىم وسى ماڭداعى بەكەتتىڭ بىرىندە، ول ەستىسىمەن ۇعادى.
پويەز جۇرگىزۋشى كونەدى، ەديسون گۋدوك ارقىلى ۇزىن-قىسقاسى تۇرلشە داۋىسپەن كومەك «تەلەگىرامما» سوعادى. مۇنى 4-5 رەت قايتالاعاندا، قارسى جاقتان جاۋاپ قاتقان گۋدوك داۋىسى شىعادى، ۇزىلگەن بايلانىس ەرەكشە تاسىلمەن قالپىنا كەلەدى. ەديسوننىڭ كىشكەنتاي تاپقىرلىعى حۋروندىقتاردى تارىعۋدان قۇتقارادى. وسى «گۋدوك تەلەگرامما» كەيىن كەلە سىمسىز راديوعا جۇلگە بولادى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم