باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

21-قاڭتار كۇنى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-01-21 18:43:39  
1870-جىلى 21-قاڭتار، روسسيانىڭ ايگىلى فيلوسوبى، ويشىلى، جازۋشى گەرتسەن قايتىس بولدى.
گەرتسەن 1812-جىلى 6-ءساۋىر موسكۆاداعى ءبىر اقسۇيەك وتباسىندا ءومىر ەسىگىن اشتى. ول وزىق ويلى وتباسى وقىتۋشىسىنىڭ تاربيەلەۋىندە قارا تانىدى. جاسىنان ەركىندىككە تالپىنىپ وسكەن گەرتسەن پاتشالىق دارا بيلەۋگە ولەردەي ءوش بولىپ ەرجەتتى. 1825-جىلى جەلتوقساندا شار روسسيا ءمانساپتىلارى حالىقتىڭ ۇكىمەتكە قارسى كوتەرىلىسىن تىنىشتاندىردى. ءبىراق بۇل كوتەرىلىستىڭ بالا گەرتسەنگە جاساعان ىقپالى وتە زور بولدى. 14 جاسار گەرتسەن جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىناسىپ جانشتالعاندار ءۇشىن كەك الۋعا سەرت ەتەدى.
1833-جىلى گەرتسەن موسكۆا ۆينۆەرسيتەتىن ۇزدىك ناتيجەمەن ءبىتىرىپ، باكلاۆارلىق اتاققا يە بولادى. كەيىندەپ شار پاتشا ۇكىمەتى ونى: «قوعام ءۇشىن زيانى زور، ەركىندىكتى اڭساۋشى» دەگەن جالامەن تۇتقىنداپ، سۇرگىنگە ايدايدى. ءبىراق شار پاتشا ۇكىمەتىنىڭ ءىرىپ-شىرىگەن، سول ارقىلى ءوز تۇبىنە ءوزى جەتۋگە تاياعان شىن كەسپىرى ونىڭ ماقالالارىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى
بولادى. 1842 ــ1847-جىلدارى ارالىعى گەرتسەننىڭ فيلوسوفيالىق ويىنىڭ تولىسقان، شىعارمالارىنىڭ ىركەس-تىركەس جاريالانعان شۋاقتى مەزگىلى بولدى. ەڭبەگى ءۇشىن لەنين ونى كەزىندە داڭىقتى فيلوسوف دەپ باعالاعان بولاتىن.
1870-جىلى 21-قاڭتار گەرتسەن پاريجدا قايتىس بولدى. كەيىندەپ سۇيەك كۇلى تۋعان وتانىنا جەتىپ، سۇيىكتى جارىنىڭ قاسىنا جەرلەندى.
1911-جىلى -21قاڭتار، ا ق ش-تىق لاۋس راك وسپەسىنىڭ ۆيروس تۋدىراتىندىعىن تۇڭعىش رەت العا قويدى.
1910-جىلدىڭ ءبىر كۇنىندە، ءبىر تاۋىق فەرماسىنىڭ قوجايىنى لاۋىسقا قۇبىجىققا ۇقساپ قالعان تاۋىقتى اكەپ كورسەتەدى. لاۋس تاۋىقتى تەكسەرۋ ارقىلى راك ۆيروسىمەن جۇعىمدالعانىن انىقتايدى. ارتىنان تاۋىق فەرماسىنا بارىپ ىشكەرلەي تەكسەرۋ جۇرگىزگەندە راك ۆيروسىمەن باسقادا بىرنەشە تاۋىقتىڭ جۇعىمدالعانىن بايقايدى ءارى وسىبىر جۇعىمدى ۆيروستىڭ دەنەدەگى جۇقا پەردەلەرگە دەيىن تارالاتىنىن زەردەلەيدى. مۇنىڭ ميكرو ورگانيزىمدەردىڭ بارلىعىندا اۋەلدە بار نارسە ەكەنىن، كەيىندەپ ءتۇرلى وزگەرىستىڭ اسەرىندە جارىققا شىعاتىن ۆيروس ەكەنىن قورتىندىلايدى.
لاۆس نيۋيوركتىڭ لوكفىلەر زەرتتەۋ ورنىندا ىشكى اۋىرۋلار شيپاگەرى جانە ۆيروس زەرتتەۋ مامانى بولىپ قىزمەت اتقارعان. يۆەحانىس-حوفكىنىس ۆينۆەرسيتەتىن بىتىرگەن.
1924-جىلى 21-قاڭتار لەنين قايتىس بولدى.
لەنين 1870-جىلى 22-ءساۋىر دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى اشىق ويلى اعارتۋشى. اعاسى الەكساندىر شار پاتشا ۇكىمەتىنە قارسى شىققاندىعى سەبەپتى جازىم بولعان. لەنين 1887-جىلى قازان ۆينۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ كاسىبىنە تۇسەدى، ءبىراق ستۋدەنت كەزىندە ۇكىمەتكە قارسى ۇيىمعا مۇشە بولعانى سەزىلىپ، مەكتەپتەن ايدالادى. قوعامدا جۇرگەن كەزى دە مامىراجاي بولمايدى. تالاي رەت قاماققا الىنادى، قۋدالانادى. كەيىن قازان ۆينۆەرسيتەتىنە قايتا ورالادى. سودان باستاپ ماركستىڭ «كاپيتالى» مەن پلوحونوۆتىڭ شىعارمالارىن زەرتتەيدى. 1892-جىلى «كوممۋنيستىك جارنامانى» ورىس تىلىنە اۋدارادى. وسى كەزدە «شارۋالار تۇرمىسىنداعى جاڭاشا ەكونوميكالىق وزگەرىستەر» دەگەن ءتول تۋىندىسى جارىق كورەدى.
1895-جىلى لەنين پەتىربۋرگ جۇمىسشىلارىن ازات ەتۋ كەڭەس قوعامىن قۇرادى. جىل سوڭىندا قولعا الىنادى. 14 ايعا جالعاسقان تۇرمە ءومىرى سيبىريادا سۇرگىنگە ۇلاسادى. سيبىريادا جۇرگەن كەزىنەن باستاپ «لەنين» دەگەن وسىبىر بۇركەنشىك ەسىمىن قولدانادى ءارى «كاپيتاليزيمنىڭ روسسياداعى دامۋى» اتتى كىتاپ جازىپ «لەنين» دەگەن جاناما ەسىمى بويىنشا جاريالايدى. وسى مەزگىلدە جانە ايگىلى پەداگوگ كورپىسكايامەن تۇرمىستانادى.
وسى كەزدەن باستاپ لەنيننىڭ تالاس-تارتىسقا، ۇرىس-كەرىسكە تولى ءومىرى اقىرى سوتسياليىستىك ەل قۇرۋ دەگەن ۇلى ارماننىڭ جۇزەگە اسۋىنا ۇلاستى.
1930-جىلى 21-قاڭتار ۇلى بريتانيا، ا ق ش، جاپونيا، فرانسيا، يتاليا سياقتى 5 مىقتى مەملەكەت لونداندا تەڭىز ارمياسى ءماجىلىسىن وتكىزدى.
1937-جىلى21-قاڭتار جۇڭگو جاپونيا شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرۋ اسكەري ىستەر جانە ساياسات ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى.
1938-جىلى 21-قاڭتار، جۇڭگو كينو ستۋدياسى قۇرىلدى. باس مەكەمەسى كۇنميڭگە ورنالاستى.
1949-جىلى 21-قاڭتار جياڭ جيەشى قىزمەتىنەن شەگىندى.
1951-جىلى 21-قاڭتار جۇڭگو ەرىكتىلەر ارمياسى سولتۇستىك كوريادا ا ق ش ارمياسىنا سىلەيتە سوققى بەرىپ، ينچوننان شەگىنۋگە ماجبۇرلەدى.
1960-جىلى 21-قاڭتار ادامزات حايۋاناتتى تۇڭعىش رەت عارىشقا شىعاردى.
1970-جىلى 21-قاڭتار ا ق ش-تىڭ "بويىن 747" تۇرپاتتى رەاكتيۆ جولاۋشى ۇشاعى تۇڭعىش رەت اۋەگە كوتەرىلدى.
1976-جىلى 21-قاڭتار، ماۋ زىدۇڭ حۋا گوفىڭدى مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ ۋاقىتتىق زۇڭليى بولۋعا جانە ورتالىقتىڭ ۇنەمىلىك ىستەرىن باسقارۋعا ۇسىنىس ەتتى.
1977-جىلى 21-قاڭتار شيزاڭنىڭ چاڭدۋ ايماعىندا دينازاۆەردىڭ تاسقا اينالعان قالدىعى تۇڭعىش بايقالدى.
1987-جىلى 21-قاڭتار جۇڭگو اقپارات-باسپا ءسوز مەكەمەسى قۇرىلدى.
2002-جىلى 21-قاڭتار اۋعانستاندى قايتا قۇرۋعا كومەك بەرۋ ءماجىلىسى اشىلدى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم