باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

25-قاڭتار كۇنى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-01-25 19:06:48  
1504-جىلى -25قاڭتار، يتاليانىڭ ەرتەدەگى ۇلى كوركەمونەرشىسى ميكەلانجەلو "داۆيدتىڭ الىپ ءمۇسىنىن "ويىپ شىقتى.
اۋەلى ءمۇسىننىڭ پروتوتيۆبى داۆيد تۋرالى ايتساق: داۆيدتىڭ تاعانىن قوسپاعانداعى بيىكتىگى 4 مەتر، تۇتاستاي جالاڭاش سالىنعان ءمۇسىن. ەل اۋىزىندا ايتلىپ جۇرگەن ەۆرەي ءوسپىرىمى داۆيدتىڭ دۇشپان گىلياردى جەڭگەن اڭىزى وتە اسەرلى. داۆيد قۇرىشتان قۇيعانداي شىمىر دەنەلى، قارسىلاسىن الماي قويمايتىن، وتانىن، حالقىن قورعاعان ەگەي بالا. بۇل ءمۇسىن اسىلىندە شىركەۋدىڭ تاپسىرىسىمەن سالىنعان ءمۇسىن ەكەن. شىركەۋدىڭ پوپى ەل اۋىزىندا جۇرگەن اڭىز نەگىزىندە داۆيدتتىڭ ءمۇسىنىن سالدىرىپ، شىركەۋدىڭ اسەم بۇيىمى رەتىندە كورنەۋ جەرگە قويماقشى بولعان. ءبىراق ءمۇسىن وتە اسەم دە اسەرلى سالىنعاندىقتان ۇكىمەت عيماراتىنىڭ الدىندا قويۋعا لايىقتى دەپ ۇيعارىلعان. مۇنداعى ماقسات قالانىڭ سيموۆلدىق دۇنيەسىنە اينالسىن دەگەن تىلەك ەدى. كەيىندەپ ءتول تۋىندىنى قورعاۋ ءۇشىن ءمۇسىندى فرونىس اسەمونەر مۇراجايىنا كوشىرگەن.
ولاي بولسا، ايگىلى ءمۇسىنشى ميكەلەنجاروعا توقتالايىق. ميكەلەنجارو1475 ــ 1564-جىلدار ارالىعىندا جاساعان، يتاليا ادەبيەت-كوركەمونەرىنىڭ قايتا گۇلدەنۋ داۋىرىندەگى ۋاكىلدەردىڭ ءبىرى. ونىڭ ءمۇسىن، سۋرەت، قۇرىلىس ونەرى جاعىندا تالانتتى ۇستەم بولعان. ونىڭ قولىنان شىققان تۋىندىلاردىڭ كەرەمەتتىگى سونشا العاشىندا اۋەلى جۇرتتىڭ كوبى سەنبەگەن. ءبىراق التىن كەزدىك قاپ تۇبىندە جاتپايدى. ۇلى سۋرەتشىنىڭ قولىنان شىققان بىرىنەن-ءبىرى كەرەمەت، ءمىنسىز تۋىندىلارى اقىرى جۇرتتىڭ تاڭدايىن قاقتىرىپ مويىنداتتى. اۋەلى ول سالعان سۋرەت ونەرىندەگى سارا جول بۇگىنگە دەيىن قۇنىن جويعان جوق.
1627-جىلى -25قاڭتار، تاياۋ زامان حيميا عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ـــ بويل دۇنيەگە كەلدى.
بويل اقسۇيەك وتباسىندا تۋعان. ونىڭ بالا كەزىنەن ءتىل قابىلەتى مەن زەيىنى ەلدەن ەرەك ەكەن. «كۇلشەلى بالا سۇيكىمدى» دەمەكشى بالانىڭ زەرەك بولۋى اتا-انانىڭ باقىتى. بالاسىنىڭ ەلدەن بولەك قابىلەتى كەزىندە جاس اكەنىڭ قۋانىشى بولعانى انىق. سونىمەن بۇل قۋانىش ارناۋلى وتباسى وقىتۋشىسىن ۇسىنىس ەتۋگە، ءسال بوي تارتقاننان كەيىن يتالياعا، شۆەتسارياعا وقۋعا جىبەرۋگە سەپ بولادى. ءبىراق وسى ءبىر كول-كوسىر تۇرمىس بالا بويلدى قاناعاتتاندىرا المايدى، بويل قىمباتتى جاستىق شاعىن باقۋاتتى دا تىنىش ومىرگە ايىرباستاعىسى كەلمەدى. سونىمەن عىلىم زەرتتەۋ دەيتىن جاپانى ءوزى ىزدەپ ءجۇرىپ تاپتى. 1645-جىلى بويل 18 جاسقا تولدى، 18 جاسىنان باستاپ دورساد قالاسىنا قونىستانىپ، وندا تابانداپ 7 جىل تۇردى ءارى عىلىم، فيلوسوفيا، رۋح عىلىمى جاقتارىنداعى كىتاپتاردى وقىپ، تالاپ بويىنشا زەرتتەۋ تاجىريبەحاناسىن قۇردى. كەيىندەپ وكىسفورد قالاسىنا قونىس اۋداردى. 1654-جىلى وكىسفورد ۆينۆەرسيتەتىندە تاجىريبەحانا قۇرىپ عىلىممەن بۇرىنعىدان دا ىشكەرىلەي اينالىستى.
بويل عىلىم ءۇشىن تاجىريبە ماڭىزدى دەپ تانىدى. ونىڭ كوپتەگەن عىلىم جەتىستىكتەرىن بايقاۋى تاجىريبەحانادا زەرتتەۋىنىڭ جەمىسى. ءبىر كۇنى ول تاجىريبەحانادا كۇندەگىدەي تاجىريبەسىن جالعاستىرىپ جاتقاندا ابايسىزدا تۇز قىشقىلى سۇيىقتىعى ءوسىپ تۇرعان گۇل شوعىنا تامىپ كەتەدى، ول دەرەۋ گۇل شوعىنا تامعان سۇيىقتىقتى جۋىپ تاستاماق بولعاندا، گۇل شوعىندا تۇرعان سۇيىقتىق رەڭىنىڭ قىزىل تۇسكە وزگەرىپ باراجاتقانىن بايقايدى. عاجاپتانعان بويل ءتۇرلى قىشقىل سۇيىقتىعىن الۋان گۇلدەر مەن وسىمدەرىكتەردەن الىنعان سۇيىقتىقتارعا قوسىپ وزگەرىستى بايقايدى. وسى ءبىر بايقاۋ دامي كەلە نەگىز جانە قىشقىل سۇيىقتىقتاردى پارىقتاۋ قاعازىن تاپقىرلاۋعا دەيىن بارادى. بۇل عىلىمي زەرتتەۋگە وراسان زور قولايىلىق اكەلەدى. بويل تاعى گازدىڭ قىسىمىن ارتتىرسا كولەمى ۇلعاياتىن قاعيدانى دا بايقاعان عالىم. قازىر وسى بايقاۋ فيزيكا عىلىمىندا بويل زاڭى دەپ اتالادى.
1902-جىلى 25-قاڭتار، رۋسسيا ءولىم جازاسىن كۇشىنەن قالتىراتىندىعىن جاريالادى.
1911-جىلى -25قاڭتار، جۇڭگوداعى تۇڭعىش رەتكى قىلمىستىق ىستەر ارناۋلى زاڭى جاريالاندى.
1924-جىلى -25قاڭتار، تۇڭعىش قىسقى وليمپيادا ويىندارى وتكىزىلدى.
ءۇش بىردەي التىن مەدالدى قانجىعالارىنا بايلاعان نورۆەگيالىق تاۋلوۆ پەن حاۋگەر فرانسيانىڭ ساموني قالاسىندا وتكىزىلگەن تۇڭعىش رەتكى قىسقى ولىمپادانىڭ ساڭلاقتارىنا اينالدى. باسقا ءتۇردىڭ جەڭىستەرى سكانديورلىق ارىستارعا بۇيىردى. وسىلايشا قىسقى ولىمپيادانىڭ جارىس تۇرلەرى دۇنيە ساحناسىنا قادام قويىپ سان بوياۋمەن مولىقتى.
1937-جىلى 25-قاڭتار، شينحۋا اگەنتتىگى دەگەن ات دۇنيەگە كەلدى.
1937-جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ج ك پ ورتالىق كوميتەتى جۇڭحۋا حابار اگەنتتىگىن شيىحۋا اگەنتتىگى دەپ وزگەرتتى. 25-قاڭتاردان باستاپ اگەنتتىك وزگەرتىلگەن اتى بويىنشا حابار تاراتتى. سول كەزدەگى باستىعى بوگۋ مىرزا بولاتىن، ورنى يان-ءان قالاسىندا ەدى. العاشىندا كۇنىنە 2 مىڭ ءارىپ اينالاسىندا حابار تاراتىپ تۇردى.
1949-جىلى 25-قاڭتار، سوۆەت وداعى مەن شىعىس ەۆروپاداعى 5 مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جاقتان ءوزارا كومەكتەسۋ كوميتەتى قۇرىلدى.
1955-جىلى -25قاڭتار، سوۆەت وداعى مەن گەرمانيا سوعىس جاعدايىن تۇبەگەيلى اياقتاتتى.
1957-جىلى -25قاڭتار، كاشمير ينديانىڭ ءبىر شتاتى بولدى.
1974-جىلى -25قاڭتار، وڭتۇستىك افريكالىق شيپاگەر ـــ بانارد ادام دەنەسىنە 2-جۇرەكتى كوشىرۋ وپەراتسياسىندا تۇڭعىش رەت تابىسقا جەتتى.
-1981جىلى -25قاڭتار، ەڭ جوعارى حالىق سوت مەكەمەسى لين بياۋ، جياڭ چيڭ، ياۋ ۋىنيۋان، ۋاڭ حۇڭۋىن قاتارلى كەرى توڭكەرستىك توپتىڭ اتاماندارىنا ۇكىم شىعاردى.
1983-جىلى -25قاڭتار، ا ق ش، ۇلى بريتانيا، نيدەرلاند بىرلەسىپ زەرتتەپ جاساعان ينفەرا قىزىل ساۋلەلى استرونوميا جاساندى سەرىگى عارىشقا شىقتى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم