باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

27-قاڭتار كۇنى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-01-27 19:19:51  
1756-جىلى -27قاڭتار، اۆستريالىق مۋزيكا اتاسى ـــ موزارد دۇنيەگە كەلدى.
موزاردتىڭ تۋعان جەرى اۆستىريانىڭ شەرىسبورگ دەگەن جەرى. اكەسى دە كەزىندە ءوز توڭىرەگىنە اتى ايگىلى مۋزىكانت بولعان. ءبىراق ونىڭ تالانتى دىندىك قاعيدانىڭ قاتاڭ شەكتەمەسىنە ۇشىراعاندىقتان، ءوزى جەتە الماعان ارمانعا، جالعاستىرا الماعان ونەرگە موزارد يەلىك ەتسە دەگەن تىلەگىمەن بالاسىن باۋليدى.
زەرەك تە اقىلدى موزارد اكە ۇمىتىنەن شىقتى. 3 جاسىندا-اق تىڭداعان مۋزىكاسىن تۇسىنە الاتىن، 4 جاسىنان باستاپ مۋزىكا اسپاپتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن، 5 جاسىنان باستاپ ۇيرەنشىكتى مۋزىكا جازاتىن دەڭگەيگە جەتتى. 6 جاسقا شىققان جىلى اكەسى ونى استانا ۆەناعا اپارىپ مۋزىكا كەشىن وتكىزدى. كەش كۇنگى بالا موزاردتىڭ ونەرى ۇستەم بولعانى سونشا، تۇتاس ۆەنا حالقى دۇرلىكتى. كەش ەكى اپتاعا جالعاستى. كەش سايىن زال ادامعا لىق تولدى. 6 جاسار بالانىڭ ونەرىنە ەلىتكەن، تاڭداي قاققان جۇرت تاڭدانىسىن باسا المادى، ونى قۇدىرەتتى بالا دەپ اتادى. ىلە-شالا اكەسى موزاردتى ەرتىپ تابانى كۇرەكتەي 10 جىل ۋاقىت جۇمساپ، ەۆروپانى ساياحاتتاتتى. ءار ەلدەگى ايگىلى مۋزيكانتتارعا كەزىكتىردى، جەكە كەش وتكىزدى. 1763-جىلى ەندى عانا 7 جاستىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان بالا موزارد پاريجدە جەكە مۋزىكا كەشىن وتكىزدى. وندا دا اتاعى مەن ايبىنى ايتا قالسىن بولدى. پاريج كىتاپحاناسى بالا موزاردتىڭ ارناۋلى مۋزىكا جيناعىن باسپادان شىعارۋعا بەلسەنە ارالاستى.
وسىنداي ۇلى تالانىتتىڭ عۇمىرى نەءبارى 36 جىل عانا بولدى. ءبىراق وسى ءبىر قىسقا عۇمىرىندا 17 تاراۋلى مۋزىكالىق سەريا، 49 ءبولىمدى كولەمدى مۋزىكالىق شىعارما جازدى. جۇرت ونى «18-عاسىردىڭ مۇعجيزاسى» دەستى. ول جازعان «فورجانىڭ ۇيلەنۋ تويى» سياقتى تەاترى اقسۇيەكتەر ءومىرىنىڭ شىرىكتەسكەن ءتۇسى مەن جالعان جاقتارىن ءپاش ەتتى. شىعارمالارى ۇلتتىڭ رۋحىنا، حالىقتىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالىپ كەتكەن موزارد ەسىمى ماڭگى ساقتالادى.
1822-جىلى -27قاڭتار، ەرتەدەگى وركەنيەتتى مەملەكەت گرەتسيا تاۋەلسىزدىك الدى.
جاڭا ەرادان بۇرىنعى 5-عاسىر گرەتسيانىڭ تولعان دا بولعان كەزى ەدى. ءبىراق باستان قايتقان داۋرەنگە ساي گرەتسيا جاڭا ەرادان بۇرىنعى 146-جىلى ريم يىمپەرياسىنىڭ قۇنداعىندا قالدى. سودان باستالعان قۇلدىق ءومىر گرەتسيا حالقىنىڭ جىگەرىن جانىپ، قولىنا قارۋ الدىردى. 1821-جىلى ناۋرىز ايىندا تۋىلعان حالىق كوتەرىلىسى اقىر-اياعىندا 1822-جىلى27 -قاڭتار گرەتسيانىڭ تاۋەلسىز بولۋىنا ۇلاستى. 1973-جىلى رەسپۋبىليكالىق ءتۇزىم گرەتسيادا رەسىمي ورنادى.
گرەتسيا الەم وركەنيەتىنىڭ ورنەگى قالعان جەر. جاڭا ەرادان بۇرىنعى 2-عاسىردان 8-عاسىرعا دەيىنگى ارالىقتىڭ جازبا تاريحى گرەتسيادان تابىلعان. تاريح كەرۋەنىندە گرەتسيا حالقى جاساعان شۇعىلالى مادەنيەت ساناپ تاۋىسقىسىز. ونداعى مادەنيەت پەن ونەر جاۋھالارى ەۆروپاعادا ساۋلەسىن تۇسىرگەن. گرەتسيادا ايگىلى ورىندار وتە كوپ. پاراساتتىڭ يەسى دەپ ارداقتالاتىن قاسيەتتى ايەل ياداننا. پاتيدىڭ شىركەۋى وسىندا جاڭا ەردان بۇرىنعى 447-جىلى ىرگە تاسى قالانعان. ونىڭ ىشكى ساۋلەتى مەن بەزەندىرىلۋى راسىندا عاجايىپ. وسى تەكتەس كەرەمەتتەر بايتاق گرەتسيانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بار. ولار ونەردەن، مادەنيەتتەن، حالىقتىڭ اقىل-پاراساتىنان بىزگە قۇندى مالىمەت بەرۋدە.
1893-جىلى-27قاڭتار، سۇڭ چيڭليڭ دۇنيەگە كەلدى.
سۇڭ چيڭليڭ 1893 ـــ 1981-جىلدار جاسادى. ول ـــ جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىن قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى. ۇلى وتانشىل، دەموكراتيزىم، ينتەرناتسياليزىم جانە كوممۋنيزىم جاۋىنگەرى.
سۇڭ چيڭليڭ بۇكىل ەلىمىزدەگى جاس ءوسپىرىم بالالاردىڭ اقاۋسىز جەتىلۋىنە ىقىلاس قويىپ، قامقورلىق ەتتى. ازات بولۋدان ىلگەرى شاڭحايدا ەڭبەكشى حالىقتىڭ ۇل-قىزدارى اجال اۋزىندا ارپالىسىپ جاتقان ەدى. بۇل ءمۇساپىر بالالاردى قۇتقارۋ ءۇشىن، سۇڭ چيڭليڭ بىرنەشە جەردە يگىلىك ورنىن اشىپ، ولارعا تەگىن كيىم-كەشەك تاراتتى، ازىق-تۇلىك بەردى، اۋرۋلارىن ەمدەتتى. سونىمەن بىرگە بالالاردىڭ تياتر ۇيىرمەسىن قۇردى. ول: «بالالارعا كيىم، تاماق عانا بەرىپ قويماي، رۋحاني ازىق تا بەرۋىمىز كەرەك. ولاردى بولاشاققا كوز جىبەرە الاتىن ەتۋىمىز كەرەك»،-دەيدى.
جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىن، بالالاردى قورعاۋ مەملەكەتتىك كوميسسياسى قۇرىلدى. كوپشىلىك ءبىر اۋىزدان سۇڭ چيڭليڭدى كوميسسيانىڭ ءتوراعالىعىنا سايلادى. ول ءوزىنىڭ «جاڭا جۇڭگو جولىندا كۇرەسەيىك» دەگەن شىعارماسىنىڭ قالاماقىسىن جىلۋعا قوسىپ، بالالاردىڭ يگىلىك قورى ەتتى ءارى مول مادەني-عىلمي ءبىلىمى بار، سوتسياليستىك ساناعا يە، ساۋ دەنەلى جاڭا ۇرپاقتاردان بولىپ جەتىلىپ شىعۋعا شابىتتاندىرىپ وتىردى.
1926-جىلى -27قاڭتار، تەلەۆيزور جارىققا شىقتى.
1945-جىلى 27-قاڭتار، وسەتين جازا لاگەرىندەگى تۇتىقىندار قۇتقارىلدى.
جەڭىسپەن العا تارتقان سوۆەت قىزىل ارمياسى پولشانىڭ وسەتين جازا لاگەرىنە كەلگەندە فاشيستەردىڭ قاندى شەڭگەلىنەن قۇتىلا الماي جان ءتاسىلىم بولعان سانسىزداعان قۇربانداردىڭ تىزىمدىگىن جانە ولاردىڭ كەرەك جاراقتارىن كوردى. جاۋىنگەرلەر تەمىر تورمەن شاندىلعان وسەتين جازا لاگەرىنىڭ قاقپاسىنان كىرىپ بارعاندا باقىتقا جاراي امان قالعان 5 مىڭ تۇتقىنعا كەزىكتى. ولاردىڭ كوبى ەۆرەيلەر ەدى. اۋىر قيناۋعا اشتىق قوسىلعاندىقتان، ولاردىڭ قۇر سۇلدەرى عانا قالعان ەدى.
وسى تۇتقىندار شىنىندا سۋ ىشەرلىگى مەن باقىتى بار جاندار ەدى. نەمىستەر «تازا قاندى گەرمان ۇلتىن» ساقتاپ قالۋ ءۇشىن سانسىزداعان بەيكۇنا حالىقتى وسەتين جازا لاگەرىنە قاماپ، كوبىنىڭ جانىن ۋلى گاز قويا بەرىلەتىن بولمەدە جاھانامعا جىبەردى.
ۋلى گاز بولمەسىن پايدالانۋ 1944-جىلدىڭ قاراشا ايىندا توقتاتىلدى. 1945-جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ەڭ سوڭعى ءبىر توپ ەۆرەي تۇتقىندار بەرليىننەن وسى اراعا اكەلىندى. بۇل لاگەردەگى ەڭ سوڭعى ءولىم جازاسى 6-قاڭتار اتقارىلۋى كەرەك ەكەن، سونىمەن 4 ەۆرەي تۇتقىن قوپارعىش ءدارى جاسىردى دەگەن جالامەن جانىنان جۇدا بولدى، ولاردىڭ بارلىعى قىرشىن قىزدار ەدى.
ناتسيستەر داۋرەنىنىڭ قالماعانىن، سوۆەت قىزىل ارمياسىنا توسقاۋىل بولارلىق ەشقانداي بوگەت جوعىن سەزگەن كەزدەن باستاپ، لاگەردە قالعان 60 مىڭنان ارتىق تۇتقىننىڭ باسىن قوسىپ گەرمانياعا الىپ ءجۇردى. سۋىق كۇن،تۇرمەدەگى قيناۋعا اشتىق قوسىلىپ سىڭىرىنە عانا سۇيەنىپ كەلەجاتقان تۇتقىنداردىڭ كوبى قاتارعا ىلەسە المادى،جۇرىسكە شىدامادى، ولار اۋىر سوققىعا جىعىلىپ جان ءتاسىلىم بولدى نە ءبىر تال مىرىشتىڭ قۇربانىنا اينالدى.
1964-جىلى 27-قاڭتار، ەلىمىز فرانسيامەن ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتتى.
1997-جىلى 27-قاڭتار، ا ق ش عالىمى اتوم لازەرىن جاساپ شىقتى.
ا ق ش-تىڭ ماسساچۋتەس ونەركاسىپ ينىستيتۋتىنىڭ فيزيگى اتوم عىلىم نازارياسىنا ساي لازەر نۇرىن جاساپ شىقتى. بۇل تاجيريبە فيزيكا عىلىم سالاسىنا زور ءدۇمپۋ اكەلدى.
2007-جىلى 27-قاڭتار، جۇڭگونىڭ تۇڭعىش وليمپيادا التىن مەدالىنىڭ يەگەرى ياڭ جۋانگۋاڭ ا ق ش-تا دۇنيە سالدى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم