باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

ساياحاتتاي بىلەمىز بە؟

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-03-07 21:06:12  

دايىنداعان: ءدارياش شايمۇرات قىزى

وسىناۋ جارىق دۇنيەدە جاساپ جاتقان جالپى قاۋىمنىڭ جەر شارىنىڭ ءار قيىرىنا ساپار شەگىپ اياق جەتپەس ىقىلىمداردىڭ سىرىنا قانىپ، كوز كورمەگەن جۇرتتاردى، قىم-قۋىت تىرشىلىك دۇنيەسىن كورگىسى، شەكسىز الەمدى بىلگىسى كەلەدى. بۇل ادام اتاۋلىعا ءتان ورتاق قۇشتارلىق. ساياحات، ساپار--- تورتكىل دۇنيەنى تانۋعا، تاريحتى بىلۋگە تىكە تارتىلعان جول ىسپەتتى. ال ەندى ءبىر جاعىنان العاندا ساياحات، سەيىل-سەرۋەن جان جۇيەڭىزدى جادىراتىپ، جۇيكەڭىزدى سەرگىتپ، كوز اياڭىزدى كەڭەيتەر-كوڭىل حوشى. ەندەشە وسىنداي كوڭىل حوشىنا وراي تابا بىلۋدە ءار ادامنىڭ قولىنا كەلە بەرمەيدى. زامان دامىپ، ادامزات الەمىنىڭ زاتتىق قاجەتكە قولى جەتىپ، رۋحاني قاجەتى ءتۇرلى جاقتارداعى سۇرانىسقا ءزارۋ بولعان بۇگىنگى كۇنى كوركەم تابيعات قۇشاعىنان ءلاززاتتانىپ، ارمانداعان الىس مەكەندەرگە قادام تاستاۋعا تىڭ جول اشار ۇلكەن كاسىپ سالاسىنىڭ ءبىرى ساياحات كاسىبى . قازىر ساياحات سالاسى تىڭنان گۇلدەنگەن، تاقىرىبى كەڭ كاسىپ سالاسىنا اينالىپ، الەم حالقى ساياحاتتىڭ سان قىرىمەن، تاڭعاجايىپ ولكەلەردىڭ تاماشاسىمەن تانىسۋىنا وراي ساياحات مادەنيەتى، ساياحات ادەبى، ساياحات زاڭى، ساياحاتتا كوڭىل بولەتىن تۇيىندەر ت.ب ءجايلى ىزدەنستەر جاسالىپ، ساياحاتشىلاردىڭ الاڭىن ازايتاتىن شارالار مولايدى. دەمەك، ساياحاتتىڭ سان-سالالى ءتۇرى زامان دامۋىمەن بىرگە كەمەلدەنىپ، ءار تۇسى ارلەنىپ كەلەدى. ولاي بولسا، ءبىز ساياحاتتاي بىلەمىزبە؟ ساياحاتتاعاندا نەلەردى ەسكەرەمىز؟
ۇيسىن حالىقارالىق ساياحات سەرىكتەستىگى قازاق ءبولىمىنىڭ جاۋاپتىسى جاينار اۋەلقان قىزىمەن وتكىزگەن سۇحباتىمىزعا نازار سالىڭىز:

ءدارياش: ساياحات دەگەنىمىز كوڭىل كوگىن كەڭەيتەتىن كوڭىلدى ساپار تۇرى دەيمىز، بۇل تولىق تا ەمەس بولۋى مۇمكىن، ساياحات تۋرالى تولىقتاي تۇسىنىك بەرە كەتسەڭىز،ساياحات دەگەن نە؟ ول قانداي مازمۇنداردى قامتيدى؟
جاينار: ساياحات-ءبىر تۇرلى قوعامدىق قۇبىلىس ءارى قوعامدىق قوزعالىس، ول الدە قاشان قوعامدىق تۇرمىستىڭ ءبىر بولەگىنە اينالىپ، قوعامدىق تۇرمىسقادا وراسان زور ىقپال جاساۋدا.
ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ دامۋى مەن تۇرمىس ورەسىنىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى، ساياحاتتاۋ ەلىمىز حالقىنىڭ ماڭىزدى تالعامىنا اينالىپ، قاراپايىم حالىقتىڭ ساناسىنان ورىن العانى شىندىق. ساياحات كۇندەلىكتى تۇرمىستىڭ ءبىر بولەگىنە اينالعان تۇستا، ول وپ-وڭاي ءىس بولۋدان قالىپ، مازمۇنى كۇردەلىلەسىپ، قىر-سىرى اشىلا باستادى.ال ەندى ساياحات دەگەن ۇعىم ساياحاتتاۋ، سەيىلدەۋ دەگەندى بىلدىرەتىنى اركىمگەدە ءمالىم، ەندى عىلمي تۇردە ايتاتىن بولساق: ساياحات دەگەننىڭ ءوزى ادامدارىڭ ايقىن، نيەت ماقسات نەگىزىندە، ءوزىنىڭ قونىستانعان جەرىنەن قول ۇزىپ،جەر-سۋ اتتاپ، شەگارا اتتاپ جات جەرلەرگە ساياحاتتاۋى جانە سول جەرلەردە ۋاقىتشا تۇرۋى، ياعني ءىشىپ-جەۋ،جاتار ورىن، جۇرىس-تۇرىس، سەيىل-سەرۋەن قۇرۋ،زات ساتىپ الۋ،كوڭىل-اشۋ قاتارلى مازمۇندار ءبىر تۇلعالانعان قوعامدىق قيمىل بولىپ تابىلادى. ساياحاتتىڭ نەگىزگى ماقساتى كوڭىل كوتەرۋ، ناقتىلاي ايتار بولساق، دەمالۋ، دەنە شىنىقتىرۋ، كوز ايانى كەڭەيتۋ، ءبىلىم الۋ قاتارلىلاردىڭ ءبارىن قامتيدى. (مىسالى:ءبىر كاسىپ نەمەسە ساۋدانىڭ كوزىن اشپاقشى بولساڭىز ارينە الدىمەن ساياحاتتاعانىڭز ابزال، نەگە دەسەڭىز، ءسىز سول ساياحاتتاپ بارعان جەرلەردىڭ وزىق مادەنيەتىن ارتىقشىلىقتارىن كوزىڭزبەن كورىپ، ونى قايتىپ كەلىپ ءوز قاجەتىڭىزگە جاراتساڭىز ونىڭ نەسى جامان؟).
ءدارياش: ارينە، ساياحات دەگەنىمىز جالاڭ عانا ءىشىپ-جەپ، كورىپ قايتۋ بولماۋى كەرەك، جۇيەلى، عىلمي بولعاندا عانا ونىڭ ءمانىن سەزىنە الاسىڭ، ولاي بولسا، عىلمي ساياحاتتاۋ دەگەنمىز نە؟
جاينار: ساياحاتتاۋ، اۋەلى، ءبىر ادامنىڭ جەكە شارۋاسى. ايتار بولساق،قازىر ساياحاتتىڭ تۇرلەرى سان الۋان. مىسالى: تاماشالاۋ ساياحاتى، دەمالىس ساياحاتى، جەكەلەي ساياحاتتاۋ تاعى باسقا تولىپ جاتىر.
«ءار كىمنىڭ ويى ءار باسقا»، «ءوز شەشىمىم وزىمدە» دەگەنمەن بۇگىنگى كۇندە ساياحاتتايتىن رايون، ساياحات تۇرلەرى، ساياحات جولى، باراتىن جەر، مىنەتىن كولىك مولشىلىق، ەگەر جاقسى جوسپارلانباسا، ويلاعانىڭزداي ءساتتى بولۋى ەكىتالاي. ساياحاتشىلاردىڭ ساياحات جونىندەگى بىلىمدەرى مەن ساۋاتى ءار تۇرلى،مۇنداعى نەگىزگى ءتۇيىن-عىلمي ساياحاتتاۋ، تۇسىنىكتى سوزبەن ايتساق، كوڭىلدى ساياحاتتىڭ ولشەمىنە ساي ءوزى ۇناتقان ساياحات فورماسىن تاڭداۋ دەگەندىك. ياعني، كوڭىلدە ەسەپ جوق،ەشقانداي جوسپار-جوباسىز تاۋەكەلمەن جۇرىپ كەتىپ، ساياحات سەرىكتىكتەرىنىڭ زاڭدى تىركەلگەن-تىركەلمەگەندىگىن بىلمەي الدانىپ قالماۋىڭىز، داۋ-شار شىعۋدىڭ الدىن-الۋ سوندىقتان ساياحاتقا شىعۋدان بۇرىن، بارلىق ساياحاتقا قاتسىتى بىلمدەردى، قاتىستى ينفورماتسيالاردى تولىق يگەرىپ، بارلعىن شەبەرلىكپەن ويداعىداي جوسپارلاپ ورنالاستىرىپ العانىڭز ابزال. ارينە بۇل ورنالاستىرعان عىلمي ساياحاتىڭىز سىزگە كەرمەت كوڭىلدىلك باعىشتايتىن بولادى.
ءدارياش: ساياحاتتىڭ باعالاۋ ولشەمدەرى قالاي؟
جاينار: ساياحاتتى باعالاۋ ولشەمدەرى كوپ، وعان جالاڭ تۇردە قاراۋ قاتە، ايتالىق، امان-ەسەن ،كوڭىلدى،جانعا جايلى، ۇنەمدى بولۋ نەگىزگى ولشەم ەتىلەدى. ياعني وسى ساپار بارىسىنداعى كورسەتىلگەن قىزمەتتەرگە ،جاتىن ورىن، تاماق جاقتاعى ورنالاستىرۋلارعا كوڭىلىڭىز تولدى ما؟ جالپى ساپار جوباسىنداعى ورنالاستىرىلعان كورنىس رايوندارىن تۇگەلىمەن ساياحاتتاي الدىڭىزبا؟ وسى جولعى ساياحاتقا ءسىزدىڭ تولەگەن اقشاڭىز ولشەمدى دەپ ويلايسىزبا؟ ساياحات بارىسىنان رۋحاني كوڭىلىدىك الا الدىڭىزبا؟ مىنە وسىلاردىڭ بارلىعى باعالاۋ ولشەمدەرى مازمۇندارىنا كىرەدى.
ءدارياش: مادەنيەتتى ساياحاتتاۋ دەگەنىمىز نە؟
جاينار: مادەنيەتتى ساياحاتتاۋ دەگەنىمىز زاڭ-تارتىپكە، الەۋمەتتىك ەرەجەگە، تاماشا سالتقا بويسۇنۋ دەگەندىك. تولىقتاي ايتار بولساق،ساياحاتتاپ بارعان جەرلەردىڭ، جەرلىك، ۇلتتىق سالت-سانا،ادەت-عۇرىپتارىنا قۇرمەت ەتۋ، ەرەجە-تۇزىمدەرىنە بويسىنۋ، الەۋمەتتىك ورىنداردا ايقايلاپ سويلەمەۋ، كەرەكسىز نارسەلەردى كەز-كەلگەن جەرگە تاستاماۋ، كەز-كەلگەن جەرگە تۇكىرمەۋ، مادەني ەسكەرتكىش،ەسكى جۇرتتارعا بەتالدى جازۋ جازىپ، سۋرەت سىزباۋ، باسقالارعا كومەكتەسۋدى قۋانىش سەزىنۋ، قينىشىلىعى بارلاردى سۇيەمەلدەۋ، يناباتتى بولۋ، وزگەرلەرگە جول بەرۋ، تاتۋ-تاتتى بولۋ قاتارلى تاماشا مۇرال،اسل قاسيەتتى ساۋلەلەندىرىپ، ءىس-جۇزىندىك ارەكەت ارقىلى قوعامعا كۇش-قۋات باعىشتاۋ، جۇڭگولىق ساياحاتشىلار دەگەن اتقا، ابىرويعا داق كەلتىرمەۋ كەرەك. وسىنداي باستى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارعاندا عانا مەيلى ءسىز قاي ۋاقتتا، قاي جەرگە ساياحاتتاساڭىزدا ساياحاتتىڭ راقاتىن كورىپ، حالىقتىڭ باقىتتى سەزىنۋ ورەسى جوعارىلاپ، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ رۋحاني بەينەسى سومدالىپ، مەملەكەتتىڭ تاماشا وبرازى اسپانداي بەرمەك.
ءدارياش: سەرۋەن باسىلارىنىڭ قىزمەت ولشەمى قانداي؟ولار ساياحاتشىلارعا قانداي قىزمەت وتەيدى؟
جاينار: ءيا جارايدى. سەرۋەن باسىلارىنىڭ قىزمەت ولشەمىن ايتۋدان بۇرىن، ەڭ اۋەلى سەرۋەن باسى دەگەنگە تۇسىنكتەمە بەرە كەتكەندى ءجون كوردىم. سەرۋن باسىن ادەتتە ءبىز قاراپايىم تىلمەن،ءوزىمىزدىڭ جالپاق تىلىمىزبەن، حالىققا تۇسىنىكتى تىلمىزبەن ساياحات باستاۋشى، ساياحات جەتەكشى دەپ جاتامىز. ەندى ناقتىلاي ايتار بولساق: ول دەگەنىمىز ساياحاتتان ارناۋلى كاسىپتىك ءبىلىم العان، قولىندا ساياحات جەتەكشىلىك كىنەشكەسى ياعىني كۋالىگى بار، ساياحات اگەنتتىگىنىڭ بولىستىرگەن جەتەكشەلىك مىندەتى مەن ورنالاستىرۋىن قابىلداپ،حالىققا ساياحاتتى تۇسىندىرەتىن جانە ساياحاتقا قاتىستى قىزمەتتەر كورسەتەتىن ادام. سەرۋەن باسىنىڭ قىزمەت ولشەمىندە سول ساياحاتتاپ بارعان جەرگىلكتى جەردەگى ساياحات قيمىلىن باستان-اقىر قالاي ورنالاستىرۋ ەڭ نەگىزگى، ەڭ باستى ورىندى ۇستايدى، ايتالىق، ساياحاتشىلار كەلۋدەن بۇرىن ولاردى قالاي قارسى الۋ،قاي جەردەن توسىپ الۋ، ونان كەيىن ساياحاتتاۋ بارىسىندا ساياحاتشىلاردىڭ جاتىن ورىن، تاماق، الەۋمەتتىك قيمىلدارىن ءبىر تۇتاس ويداعىداي ورنالاستىرۋ، ساپار بارىسىندا ولاردىڭ باس اماندىعىنا كوڭىل ءبولۋ قاتارلىلاردىڭ ءبارى قىزمەت ولشەمى مازمۇنىنا قامتىلادى. سەرۋەن باسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنە كەلەتىن بولساق، سەرۋەن باسى، كۇتىپ الۋ جوسپار ورنالاستىرۋى مەن ساياحات اگەنتتىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋى بويىنشا ساياحاتشىلاردى ساياحاتتاتىپ ەكىسكورسيالاتۋ كەرەك. ساياحاتتاتۋ بارىسىندا سول ساياحات ورىننىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرىن،كەيبىر تاريحي ورىنداردىڭ مۇمكىن بولسا تاريحى جايلى جاندى دا ناقتى دۇرىس تا ۇعىمدى تىلمەن ساياحاتشىلارعا تانىستىرۋ،تۇسىندىرۋ، ساياحاتشىلارعا باستاماشىلىق ەتۋ، ساياحات ىستەرىمەن شۇعىلدانۋشى قاتسىتى تاراۋلار ورنالاستىرعان ساياحاتشىلار كولىكتەرى، ىشەر اس پەن جاتىن ورىندارعا سەلبەسىپ، ياعىني،باستا ايتىپ كەتكەندەي،ساياحاتشىلاردى قارسى الىپ الۋدان باستاپ، ولاردى قانداي كولىكتەرمەن قالاي اپارۋ، ونان كەيىن سول ساياحات ورىنىنا بارعاننان كەينگى ساياحاتشىلاردىڭ ءىشىپ-جەۋ، جاتىن ورىن، زات ساتىپ الۋ، كوڭىل كوتەرۋ، سياقتى قيمىلدارىن ويداعىداي ورنالاستىرۋ. ساياحاتشىلاردىڭ باس اماندىعى مەن مال-مۇلىك حاۋىپسزدىگىن قورعاپ، ساياحاتشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ، ساياحاتشىلاردىڭ پىكىرلەرى مەن تالاپتارىن دەركەزىندە اڭىس ەتىپ، ساياحات بارىسندا تاپ بولعان ماسەلەلەردى سەلبەسىپ دەركەزىندە ءبىر جاقتىلى ەتۋ كەرەك. ياعىني سەرۋەن باسى سەگىز قىرلى ءبىر سىرلى بولۋداي ەرەكشەلىككە يە بولىپ، جاقسى تۇىسندىرۋشى مەن جاقسى ۇگىتشى بولىپ قانا قالماي،ساياحاتشىلاردىڭ تۇرمىسنا قامقور بولاتىن جاقسى قامقورشى،جاقسى حاۋىپسزدىك قورعاۋشىسى بولۋ سياقتى شارتتاردى ورىنداۋ كەرەك.

ءدارياش: ساياحاتتاۋ بارىسندا قانداي ىستەرگە كوڭىل بولگەن ءجون؟
جاينار: ساياحاتتاۋ بارىسىندا ساياحاتشىلاردىڭ كوڭىل بولۋگە ءتيىستى ىستەرىن تومەندەگىدەي ءبىرقانشا تۇرگە جيناقتاۋعا بولادى.
ءبىرىنشى: ەل ءىشى نەمەسە شەكارا سىرتىنداعى ساياحاتتا بولسىن، ەڭ الدىمەن ساياحاتتاپ بارعان ەل، جەردىڭ جەرلىك زاڭ-ەرەجە تۇزىمدەرىنە بويسۇنىپ، سالت-سانا، ءداستۇر، عۇرىپ-اسەتتەرىنە قۇرمەت ەتۋ كەرەك.
ەكىنشى: ساياحات بارىسىندا پاسپورت،ازاماتتىق كۋالىك قاتارلى قاتىستى قۇجاتتارىڭىزدىڭ جوعالتىپ الۋدان ساقتانىڭىز، ەگەردە ونداي ءتول قۇجاتتارىڭىز جوعالىپ كەتسە وزىڭىزگە كوپ اۋرەشىلكتەر اكەلەتىنىن ەسكەرگەنىڭىز ابزال.
ءۇشىنشى: ساياحاتشىلار ساياحاتتاۋ بارىسىندا، دەنساۋلىققا كوڭىل ءبولۋى، ءوز دەنساۋلىعىڭىزعا قاتىستى دارى-دارمەكتەردى الا جۇرىڭىز، اسىرەسە، وتە مۇزداتىلعان ىشىمدىكتەردى، سۋىق تاماقتاردى تۇتىنۋدا اباي بولعانىڭ ءتىپتى جاقسى.
تورتىنشى: قاتىناس قاعيداسىنا قۇرمەت ەتۋ، جولدان ارلى-بەرلى وتكەندە سابىرلى بولۋ، جەرلىك ورىننىڭ قاتىناس قاعيدالارىنا نازار سالا جۇرۋ، كورىنس رايوندارىنىڭ دا قاتىناس قاعيداسىنا بويسىنۋ كەرەك.
بەسىنشى: ساياحاتتاپ جات ەل جات جەردە جۇرگەندە جەرگىلكتى جەردىڭ ادامدارىمەن جاڭجالداسۋعا بولمايدى، كىشكەنە ىستەردى ۇلعايتۋدىڭ ورنىنا كەشىرىمدىلكپەن قاراپ سابىر ساقتاۋ ايتپەسە سەرۋەن باسىنا بولعان جاعدايدى ايتۋ كەرەك.تۇيمەدەي ءىستى تۇيەدەي قىلىپ وزىڭىزگە بوسقا اۋرەشىلىك تاۋىپ الماعانىڭىز ءجون.باستىسى باس اماندىعىڭزعا كوڭىل ءبولىڭىز.
التىنشى: زات ساتىپ الۋ بارىسندا، ساياحاتتاپ بارعان جەردەگى زاتتاردىڭ باعاسىنىڭ لايىقتى بولۋىنا جانە ساپاسىنا ءمان بەرىپ. قاتەرلى دە زاڭعا قايشى بولعان زاتتاردى ساتىپ الۋدان ساقتانۋ كەرەك.
جەتىنشى: ساياحات بارىسندا ساياحاتشىلار قىمبات باعالى زاتتارىن وزىمەن بىرگە الىپ جۇرگەنى ابزال، قوناقجاي بولمەسىنە قالدىرىپ كەتىپ نەمەسە ساياحات كەزىندە وتىرعان كولىگىزدىڭ ىشندە قالدىرۋعا بولمايدى، ەگەردە قاجەت بولسا قوناقجاي الدىڭعى مىنبەسىندەگى قىزمەت تەكشەسىندەگى حاۋىپسزدىك ساندىعىنا ساقتاتىپ قويۋىڭىزعا بولادى.
سەگىزىنشى: ەرىكتى قيمىل كەزدەرىندە قوناقجايدان شىعاردا قوناقجاي ءادىرىسى جانە تەلەفون ءنومىرى تولىق جازىلعان تانىسقى كارتشكالارى مەن كىتاپشالارىن الىپ الىڭىز، قايتاردا جولدان اداسىپ قالساڭىز، قوناقجايدى تابا الماي قالساڭىز نەمەسە تاكسي شوفەرىنە كورسەتەر كەزدە كەرەك بولادى.
جەتىنشى: ساياحاتشىلار ساياحات گىرۋپپاسىنىڭ ەرەجە- ءتارتىپ تۇزىمىنە بەلسەندى بويسۇنىپ، الباتى گىرۋپپادان السىتاپ كەتىپ قالماۋ، ءوز بەتىمەن قيمىل جاساماۋ، سەرۋەن باسىنىڭ سوزىنە قۇلاق اسىپ، ونىڭ اقىل -كەڭەسىن تىڭداۋ كەرەك.
سەگىزىنشى: ازىقتىقتان ۋلانىپ قالۋدان ساقتانۋ ءۇشىن جول شەتىندەگى كىشكەنە جايمالاردان نەمەسە بوتەن بىرەۋ بەرگەن جەمەكتىكتەردى جەۋدەن ساقتانىڭىز.
توعىزىنشى: مالتاۋعا بولمايتىن جەرلەردە ياعني تەرەڭ سۋعا مالتاۋ كۋالىگى جوقتاردىڭ سۋدىڭ تەرەڭ جەرىنە مالتاۋىنا تيىم سالىنادى.
ونىنشى: الەۋمەتتىك ورىنداردا ايعايلاپ داۋىس كوتەرىپ سويلەمەڭىز، تەمەكى شەگىپ، الباتى قاقىرىنىپ تۇكىرىنبەڭىز، يناباتتى ، مادەنيەتتى ساياحاتشى ەكەنىڭىزدى ەسىڭىزدەن شىعارماڭىز.
ءدارياش: ساياحاتشىلار ساياحات بارىسىندا كەلەڭسىزدىكتەرگە جولىقسا، ءوزىن قالاي قورعاۋ كەرەك؟
جاينار: ءبىز ساياحاتتاۋ بارىسندا،رايون، جەر-سۋ اتتاپ، شەگارا اتتاپ ساياحاتتاپ جاتامىز. «ار اۋىلدىڭ سالتى باسقا» دەگەندەي، باسقا جەرگە بارعاننان كەيىن، كورمەگەن نارسەلەردى كورەمىز، كەزدەستىرمەگەن ۇلتتاردى كەزدەستىرەمىز، ءار ۇلتتىڭ ۇقساماعان تۇرمىس-تىرشىلىگى، ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرى بولادى،كورمەگەنگە كوسەۋ تاڭ دەپ،بىرەۋىن كورىپ تاڭدانىپ تاڭداي قاقساق، ءتىپتى كەيبىرەۋىن دۇرىس قابىلداي الماي سىناپ-مىنەپ جاتامىز، مۇمكىن وسىنداي جاعدايلاردا ءسىزدىڭ ويلانباي ايتقان ەكى اۋىز ءسوزىڭىز، كەيبىر قىبىر- قيمىلڭىز جەرلىك ادامدارعا جاقپاي قالۋى، ولاردىڭ ۇلتتق نامىسىنا ءتيىپ، ويلاماعان جەردەن باسىڭىزعا بالە تاۋىپ الۋىڭىز مۇمكىن. باسقا پالەنىڭ توعىزى تىلدەن دەپ ايتىپ جاتامىز عوي ادەتتە، سوندىقتاندا ءارقاشاندا ءوزىڭىزدىڭ سوزىڭىزبەن ءىس-ارەكەتىڭىزگە كوڭىل ءبولىپ ، كەلەڭىسز ءجايتتار تۋىلۋدىڭ الدىن-الىپ، باسقالاردىڭ ءمىنىن ايىپتاپ، كەمسىتۋدەن اۋلاق بولۋىمىز، ۇلتتاردىڭ سالت-داستۇرىنە قۇرمەت ەتىپ، جەكە باس اماندىعىمىزعا كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك.ەگەردە كەرىسىنشە ساياحاتتاپ بارعان جەرىڭىزدە جەرلىك ادامدار ءسىزدىڭ ۇلتتىق نامسىڭىزعا تيەتىندەي سوزدەر ايتىپ كەمستىپ جاتسا،وندا جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ساياحات زاڭىنىڭ 10-تارماعىندا ايتىلعان ۇلتتىق ۇقساماستىعى مەن دىندىك سەنىمدىك ۇقىعى قورعالۋى بويىنشا ءاربىر ساياحاتشى ءوزىنىڭ زاڭدىق ۇقىعىنان دۇرىس پايدالانىپ، ءوزىن قورعاۋى كەرەك. ەكىنشىدەن ساياحاتتاپ بارعان جەرلەردە ەرىكتى قيمىل كەزدەرىندە سىزدەر زات ساتىپ الۋ ورتالىقتارىنا بارىپ زات ساتىپ الۋلارىڭىزعا بولادى، ول جەردە سەرۋەن باسىنىڭ دا، ساياحات سەرىكتىگىنىڭ دە ءسىزدى زورلاۋ ۇقىعى جوق. زات ساتىپ الۋ-الماۋ ەركىندىگى ءوز قولدارىڭىزدا بولادى،ەگەردە ول قيمىل زورلاۋ سيپاتىن الاتىن بولسا،وندا جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ساياحات زاڭىنىڭ 9-تارماعىندا كورسەتىلگەن، ساياحاتشىلاردىڭ زات ساتىپ الۋ ۇقىعى ءوز ەركىندىگىندە، زورلىقتى تۇردە زات ساتىپ الۋعا قارسى تۇرۋ ۇقىعى بولادى. كىشى-گىرىم جاڭجالداردىڭ الدىن -الۋ ۇشىن وسىنداي جاعدايلارعا كەزىككەن كەزدە، سەرۋەن باسىمەن اقىلداسىپ شەشۋ، سەرۋەن باسى شەشە الماسا، سول ۇيىمداسترعان ساياحات سەرىكتەستىگىنە مالىمدەۋ، ودان بولماسا تىزىمدەلگەن سەرىكتك تۇرعان جەردەگى ساياحات مەكەمەسىنە ءوزىنىڭ ناقتى جاعدايىن ءبىر جاقتىلى ەتۋىنە ءوتىنشى بەرۋگە ۇقىقتى. ەگەردە توسىننان تۋىلعان ۋاقيعا،ماشينا شىرعالاڭى، ءورت، تاسقىن، سۋ اپاتى سياقتى توسىن ۋاقيعالار جۇز بەرگەن جاعدايدا سەرۋەن باسى مەن ساياحات سەرىكتەستىگى ارقىلى سول ورىنداعى جەرگىلكتى ۇكىمەتكە جاعدايدى اڭىس ەتىپ، ءوزىنىڭ باس اماندىعىن قورعاۋ ۇقىعى بولادى. ءار ءىستىڭ ءوز شەشۋ جولدارى بولاتىنىن، قالاي شەشۋ كەرەك ەكەنىن سابىرلىلقپەن ويلانىپ، اشۋعا شىداماي اسىعىس شەشىم قابىلدايمىن دەپ زاڭسىز ىستەرگە ۇرىنىپ قالۋدان اركەز ساق بولعانىڭىز ءجون.
ءدارياش: ارينە، ءارقانداي ءىستى باستاۋدان بۇرىن ءسوزسىز تولىق دايىندىق بولۋى كەرەك، ولاي بولسا، ساياحاتقا شىعۋدىڭ شارتتارى قايسىلار؟
جاينار: ەڭ باستىسى سىزدە ساياحاتتاۋعا جەتەرلىك قاراجات بولۋ كەرەك.
ەكىنشى:دەنساۋلىق جاعدايىڭىز ساياحاتتاۋعا ءجار بەرەمە بەرمەيمە بۇلدا ماڭىزدى شارتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
ءۇشىنشى: ساياحاتتاۋعا جەتەرلىك ۋاقىت اجىراتۋىڭىز كەرەك، مىسالى:سەنبى،جەكسەنبى كۇندەرى، نەمەسە ۇكىمەت قىزمەتىندەگىلەر بولسا ساياحاتتى مەرەكە-دەمالىس كۇندەرىنە تۋرالاپ ورنالاستىرسا ءتىپتى دە جاقسى بولادى.ال جەكە كاسىىپكەرلەر بولسا ءوز كاسىپ جاعدايىنا قاراي ۇيلەسىمدى ۋاقىت شىعارۋىنا بولادى.
ءتورتىنشى: ەل ىشىندە ساياحاتتايتىن بولساڭىز مەرزىمدى كۇشكە يە ازاماتتىق كۋالىگىڭىز بولۋ كەرەك.ال ەندى شەت ەلگە ساياحاتتاماقشى بولساڭىز، پاسپورت جانە ونىڭ ۆيزاسى بولۋ، ءارى مەرزىمدى كۇشكە يە ازاماتتىق كۋالىك قاتارلى قۇجاتتارىڭىز دايىن بولۋ كەرەك. ەگەردە جۇڭگو ازاماتتارى شياڭگاڭ اۋمىندارعا ساياحاتتاپ بارماقشى بولسا، وندا الدىن -الا شياڭگاڭ اۋمىنعا ءوتۋ جول حات كۋالىگىن بىتىرۋ كەرەك. وسىنىڭ بارلىعىن ازىرلەگەننەن كەيىن، ءسىز ەندى ساياحاتقا تىزىمدەلۋ باسقىشىنا قادام قويساڭىز بولادى.

ءدارياش: ساياحات بارىسىندا تاعى دا ەسكەرتىن تۇيىندەر بارما ؟
جاينار: ساياحاتقا شىققاندا ءبىز ەكى تۇرلى جولدى تاڭداۋىمىز مۇمكىن، ونىڭ ءبىرىنشىسى ەرىكتى ساياحاتشى بولسا ەندى ءبىرى ارناۋلى ساياحات گىرۋپپاسىنا قاتىناسقان ساياحاتشى بولادى. ەرىكتى ساياحاتشىلارعا ەڭ جاقسىسى رايونىمىز كولەمىندەگى، ءوزىمىزگە بۇرىننان تانىس بولعان ساياحات كورنىس رايوندارىن تاڭداپ ساياحاتتاۋعا كەڭەس بەرەمىز، ساياحاتقا شىعاردان بۇرىن الدىن-الا ساياحاتتاپ باراتىن جەردەگى جاتار ورىن، ىشەر اس ماسەلەلەرىن ويداعىداي ورنالاستىرىپ قويساڭىز وزىڭىزگە جاقسى بولادى.جانەدە ساياحات بارىسىندا كولىككە كەرەكتى بولعان بارلىق قاجەتتى سايماندار تولىق بولۋى، جولدا وزىڭىزگە قاجەتتى ىشپەك-جەمەكتەردى، ءدارى-دارمەكتەرىڭىزدى الا جۇرۋگەنىڭىز دۇرىس، بۇل بارىستا باس اماندىق، قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرىنە ءوزىڭىز جاۋاپتى بولاسىز. ال ەندى ساياحات گىرۋپپاسىمەن بىرگە ساياحاتقا شىقپاقشى بولساڭىز، ەڭ الدىمەن وزىڭىزگە ۇناعان، سەنىمدىلگى جوعارى، زاڭدىق تىركەلگەن، تيجارات رۇحسات كۋالىگى بار ساياحات سەرىكتەستىگىن تاڭداۋ وتە ماڭىزدى. بۇل تاڭداۋ كەزىندە تەك باعانى سالىستىرۋدى ماقسات ەتپەۋىمىزكەرەك،قايتا سول ساياحات سەرىكتگىنە حالىقتىڭ بەرگەن باعاسى مەن سەرىكتەسىتىكتىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى قاتارلى جاقتارعادا ءمان بەرۋ كەرەك. ەكىنشى جاقتان، ساياحات سەرىكتەستىگىنىڭ بەلگىلگەن باعاسىنا دا كوڭىل بولۋىمىز كەرەك،مىسالى:ۇقسامايتىن ساياحات سەرىكتەستىكتەرىندە ۇقساس ساياحات لەنيارلارىنىڭ باعاسى ۇقسامايتىن جاعداي بولادى، سوندا ءبىز ونىڭ ىشىنەن باعاسى تومەنىن تاڭداۋىمىز مۇمكىن،ءبىراق سول تومەن باعالار ساياحاتشىلاردى وزىنە باۋراۋداعى ءبىر تۇرلى فورما عانا، جاقىنعى جىلداردان بەرى، ءتىپتى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساياحات سەرىكتەستىكتەرى اراسىندا باعا تۋرالى تالاس وتە قيانكەسكى، تىپتى مۇلدە توقتاپ كورگەن ەمەس،اۋەلى دەسەڭىز،كەيبىر اقىسىز ساياحات دەيتىن تۇرلەرى دە بولعان، ويلاپ كورىڭىزشى بۇل مۇمكىن بە؟ونىڭ ارتىندا نەندەي ءبىر اككى جوسپار جاتقانىن ويلاپ جاتقان ەشكىم جوق. سول ۇشىن سىزدەر ساياحات لەنياسىن سالىسترعاندا باعا تۋرالى مىنا ەكى ءتۇرلى ۇعىمدى انىق ءبىلىپ الۋلارىڭىز كەرەك، ياعني ءبىرى مازمۇنى تولىق قامتىلعان باعا،بۇل باعادا جالپى ساياحاتقا قاتىستى مازمۇنداردىڭ بارلىعى قامتىلعان بولىپ،باعاسى جوعارىلاۋ بولادى،بۇل ورتالىقتا كەلىسپەسىتىكتەر دە از بولادى. ەندى ءبىرى مازمۇنى جارتىلاي قامتىلعان باعا بولىپ،ونىڭ باعاسى تومەندەۋ بولادى وندا ءبىر بولىم عانا قىزمەت وتەۋ مازمۇندارى قامتىلعان بولىپ،جالپى ساپار بارىسنا قانشالىق قاراجات كەتەتىنىن ءبىلۋ قيىن بولادى، سونىمەن ارالىقتا ول تۋرالى كوپتەگەن كەلسىپەستىكتەر كەلىپ شىعۋى مۇمىكىن، سول سەبەپتى ساياحاتتىڭ ساپاسىنا دا اسەرى تيەدى. سوندىقتان سىزدەر باعا پارقىن سالىسترعاندا وسى مازمۇنداردى تولىق بىلۋلەرىڭىز كەرەك. ۇشىنشى جاقتان گىرۋپپاعا قاتىسۋدىڭ الدىندا ءبىز ساياحات سەرىكتىگىمەن ساياحات توقتامىنا قول قويامىز.توقتامعا قول قوياتىن كەزدە، ساياحات قاراجاتىنىڭ ىشندە قامتىلاتىن مازمۇندار، ساپار ورنالاستىرۋى، زات ساتىپ الۋ رەت سانى، ءوزىڭىز قاراجات تولەپ قاتىساتىن قيمىلدار، ساياحات قامسىزداندىرۋى مەن ساياحات كەزدەيسوق زاقىمدالۋىن قامسىزداندىرۋى الىنعان با جوقپا؟ ساياحات قاراجاتى ىشىندە تاماق جاتار ورىن قامتىلعانبا جوقپا؟ ساياحات سەرىكتەستىگىنىڭ كورنىس رايوندار مەن ەكسىكورسيا ۋاقتىن، كولىك، جاتار ورىن، تاماق ولشەمدەرىن بارلىعىن انىق ءبىلىپ الۋىمىز، ساياحاتشى جانە ساياحات سەرىكتەستگىنڭ وزىندىك ۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى قالاي؟ ساياحات جوباسىندا كورسەتىلگەن قىزمەت كورسەتۋ مازمۇندارىنان ءىس-جۇزىندىك ساياحات بارىسىندا قايسى ءتۇرى قامتىلماي قالدى نەمەسە قايسى كورنىس رايونى نەسەبەپتى كورسەتىلمەي قالدى؟ وندا توقتام بويىنشا سىزگە ونىڭ اقىسىن قايتارۋ كەرەك پە جوق پا؟سول تۋرالى الدىن-الا ءبىلىپ الۋىڭىز كەرەك. وسى مازمۇنداردى تولى وقىپ، تۇسىنگەننەن كەيىن عانا، توقتامعا قول قويىپ، قاراجاتىڭىزدى تولەپ، ساياحاتقا شىعۋعا دايىندىق جۇمىستارىڭىزدى ىستەي بەرۋىڭىزگە بولادى.
ءدارياش: الدا قانداي ساياحات لەنيارىن جوسپارلاپ وتىرسىزدار؟
جاينار: سەرىكتىگىمىز ءارتۇرلى ساياحات باعىتتارىندا حالىققا قىزمەت كورسەتەدى، ياعني شينجياڭنىڭ قىسقى ساياحاتىن دامىتۋ ماقساتىندا شينجياڭنىڭ قىس مەزگىلىندەگى تابيعي جاراتىلىستىق ەرەكشەلىكتەرىنەن پايدالانا وتىرىپ،ءار اپتانىڭ سەنبى جەكسەنبى كۇندەرىندە باعاسى 128 يۋان بولعان تيانشان تاۋ باۋرايىنداعى بوعدا كولى تابيعي مۇز ايدىنى قار-شاڭعى ويىندارى، سونداي-اق 220يۋاندىق باعامەن نانسان جىبەك جولى قار -مۇز شاڭعى الاڭى قاتارلى جەرلەرگە ساياحات ورنالاستىرىپ وتىرمىز.جۇڭگونىڭ ىشكى ولكەلەرىنە ساياحاتتاعىڭىز كەلسە ناۋرىزدىڭ 11-كۇنى جانە ناۋرىزدىڭ 31-كۇندەرى باعاسى 3980يۋان بولعان شىعىس جۇڭگوداعى نانجيىڭ، شاڭحاي، حاڭجوۋ،سۋجوۋ، ياڭجوۋ قاتارلى بەس قالاعا 7كۇندىك ساياحات ۇيىمداستىرىپ وتىر،(ال مۇندا ناۋرىزدىڭ 31-كۇنگە ارنالعان ساياحات لەنياسى بولسا قابىر سىپىرۋ مەرەكەسى قارساڭىنداعى دەمالىس كەزىنە تۋرا كەلەدى دە ءسىزدىڭ ۋاقىتتى ۇتىمدى ورنالاستىرۋىڭىزعا وتە قولايلى بولادى).ەگەردە قىس مەزگىلىندە ىستىق بەلدەۋلىك وڭىرلەرگە ساياحاتتاعىڭىز كەلسە وندا ناۋرىزدىڭ 24-كۇنى جانە ناۋرىزدىڭ 31-كۇندەرى 4280 يۋاندىق باعامەن حاينان-سانياعا ارنالعان 6 كۇندىك ساياحات لەنياسىنا تىزىمدەلۋىڭىزگە بولادى.شەتەلدىك ساياحات لەنيالارىنان:ناۋرىزدىڭ 16-كۇنى 6280يۋاندىق باعامەن دۋبايعا 8كۇندىك ساياحات،ناۋرىزدىڭ 18-كۇنى 6680يۋاندىق باعامەن قازاقىستانعا 8كۇندىك ساياحات (بۇل باعادا بارعاندا ۇشاق، قايتۋى اۆتوبوز بولادى،ەگەردە بارۋ-كەلۋى ءبىر تۇتاس ۇشاق بولۋىن قالاساڭىز وندا باعاسى ءسال قىمباتتاۋ بولادى، ياعني 8500يۋان بولادى). ناۋرىزدىڭ 20-كۇنى 11800 يۋاندىق باعامەن ەۆروپاداعى 8 مەملەكەتكە 15كۇندىك ساياحات لەنيالارىن ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ ساياحات جوبا-جوسپارلارىمىزدىڭ بارلىعى ءوز ۇلتىمىزدىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي ورنالاستىرىلعان،مىسالى تاماق جاقتارىندا مۇسىلمانشا تاماقتار ورنالاستىرىلادى، قازاق سەرۋەن باسىلار باستان-اقىر سىزدەرگە جول باستاپ، جان-جاقتىلى قىزمەت كورسەتەتىن بولادى.جوعارىدا ايتىلعان ساياحات قاراجاتتارى ىشىنە: بارىپ-كەلۋ ۇشاق بەلەتى،جاتىن ورىن، تاماق، كورنىس رايوندار جانە ەسىك بەلەت قاراجاتى،سونداي-اق ساياحات جاۋاپكەرشىلىگىن قامسىزداندىرۋ مەن ساياحات كەزدەيسوق زاقىمدالۋىن قامسىزداندىرۋ دا بۇنىڭ ىشىنە قامتىلادى.ءسىز الداعى ۋاقىتتا ساياحاتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرسىزبا؟ تورتكىل دۇنيەنىڭ تاماشا تابيعاتىمەن ءلاززاتتانىپ، تاريحي ورىندارىن كوزبەن كورىپ، كوڭىلمەن تۇيسىنىپ، قاسيەتتى جەرلەرىن ارالاپ شىعۋ ويىڭىز بولسا ۇيسىن ءسىزدىڭ تاماشا تالعامىڭىز بولا الادى. ەندەشە ۇيسىنگە كەلىڭىزدەر، ۇيسىنگە حابالاسىڭىزدار!!!
ءدارياش: جارايدى جاينار ساياحات بىلىمدەرى جونىندە ۋاقىت اجىراتىپ سۇحباتتا بولعانىڭا كوپ راحىمەت!
جاينار: وزدەرىڭىزگە دە راحىمەت. ءارقاشان ساپارلارىڭىز وڭ، ساياحاتتارىڭىز كوڭىلدى بولسىن!!!

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم