باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

قوس ءتىلدى ويداعىداي ۇيرەنىپ، ىنتىماقتى جەبەيىك

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-06-27 21:35:25  
ستانسيامىزدىڭ تىلشىلەرى ما گولەي، ءشاي لين، حى بيندار جازعان «ءىز» دەگەن تاقىرىپتاعى جەلىلەس حابارىنىڭ ءۇشىنشى ءبولىمىن تىڭداڭىزدار: «كوشەگە ىلىنگەن شامدار كوزدىڭ جاۋىن الىپ، ءتۇستى تۋلار جەلبىرەپ، دۇكەندەر دە ۇيعۇر ۇلتىنىڭ مۋزيكاسى قويىلىپ، قاشقار مەرەكەلىك تۇسكە ەندى». قاشقار ايماعى قاشقار كونە ءشار اۋدانى توققۇزاق قالاشىعى سەنتىرلى باستاۋىش مەكتەبىنە بارساڭىز، بالالاردىڭ كىتاپ وقىعان داۋىسى، بىتىك وسكەن جاپ-جاسىل اعاشتار، تازا دا رەتتى مەكتەپ اۋلاسى كىسىگە جايلى وقۋ ورتاسىن شىنايى سەزىندىرەدى. مەكتەپتىڭ قاقپاسىنا جازىلعان «ءبارى دە وقۋشىلار ءۇشىن، بارلىق وقۋشىلار ءۇشىن، وقۋشىلاردىڭ بارلىق ءىسى ءۇشىن» دەگەن جازۋ كوزگە ايىرىقشا تۇسەدى.
مەكتەپ اۋلاسىنان بالالاردىڭ «ۇلتتار ارا قويۋ سۇيسپەنشىلىك ورناتىپ، قوس ءتىلدى ويداعىداي ۇيرەنىپ، وتانعا ۇلەس قوسىپ، مادەنيەتتەگى قۋاتتى ەل بولىپ، ۇلتتى كوركەيتۋىمىز كەرەك، ءبىز جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ءبىر مۇشەسىمىز» دەپ كىتاپ وقىعانداعى داۋىسى انادايدان ەستىلىپ تۇر، التىنشى جىلدىق 1-كلاستىڭ وقۋشىلارى مەكتەپ اۋلاسىنداعى ولەڭ وقۋ قيمىلىنا دايىندالۋدا. ارفيل تۇرعىن دەگەن وقۋشى: «مەكتەپ ۇنەمى ولەڭ وقۋ، جەلدىرمە ايتۋ سياقتى قيمىلدار وتكىزەدى، قيمىلعا قاتىناسۋدى وتە جاقسى كورەمىن، وسى تەكتەس قيمىلعا قاتىناسۋ ارقىلى حانزۋ ءتىلى دەڭگەيىمىزدى جوعارىلاتامىز»،-دەدى.
2014-جىلى -28ساۋىردە، باس شۋجي شي جينپيڭ قاشقار كونە ءشارى اۋدانى توققۇزاق قالاشىعى سەنتىرلى باستاۋىش مەكتەبىنە بارىپ، مەكتەپتەگى وقىتۋشى-وقۋشىلاردان حال سۇراپ، التىنشى جىلدىق ءبىرىنشى كلاسىندا، بالالاردىڭ «قاشقاردا قوناق بولىڭىز» تاقىرىبىنداعى تەكىستى وقىعانىن تىڭداپ، بالالارىمەن كەڭەسىپ، قوس ءتىل اعارتۋىنىڭ احۋالىن ۇعىسقان. قايتارىندا، ول مەكتەپ باستىعىنا از ۇلت وقۋشىلارىنىڭ قوس ءتىل اعارتۋىن مىقتى يگەرۋدى تاپسىرىپ، قوس ءتىلدى ويداعىداي ۇيرەنۋ الدا قىزمەت تابۋعا قولايلى بولۋدان سىرت، ماڭىزدىسى ۇلتتار ىنتىماعىن جەبەۋگە كوپتەپ ۇلەس قوساتىنىن ايتقان بولاتىن.
سول كەزدەگى التىنشى جىلدىق 1-كلاستىڭ جەتەكشىسى حۇرشيدا قۇرباننىڭ سول ساتتەگى جاعداي ءالى ەسىندە. ول بىلاي دەدى:قاتتى ساسقالاقتاپ قالدىم، ءارى ايىرىقشا تەبىرەندىم، باس شۋجي وتە مەيىرىممەن قول الىسىپ امانداسقاندا، ساسقالاقتاعان كوڭىل-كۇيىم ءاپ-ساتتە عايىپ بولدى ءبارى دە بالالار ءۇشىن، بالالاردىڭ بارلىق ءىسى ءۇشىن، زور قۇلشىنىس جاساپ، ءاربىر وقۋشىنى ويداعىداي تاربيەلەيمىن، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاپ، قوس ءتىلدى ويداعىداي ۇيرەنىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن جەبەپ، اتا مەكەنىمىزدى بۇرىنعىدان دا كوركەم ەتىپ قۇرامىز.
ءۇش جىلدان بەرى، مەكتەپ «ءتورت رەت وقۋ، ءۇش رەت تىڭداۋ، ەكى رەت ايتۋ، ءبىر رەت جازۋ» وقىتۋ فورماسىن اتقارىپ، از ۇلت وقۋشىلارىنىڭ ورتاق ءتىلدى مەڭگەرۋ، پايدالانۋ قابىلەتىن ارتتىردى. وقۋشى زىلالا ابدۋالي:بۇرىن حانزۋ ءتىلىن ۇيرەنۋ دەڭگەيىمىز تىم جوعارى ەمەس ەدى، بىراق قازىر مەكتەبىمىز حانزۋ ءتىلىن ۇيرەنۋ، ولەڭ وقۋ قيمىلىن وتكىزىپ تۇرادى، قۇلشىنا ۇيرەنگەندىكتەن، ورتاق ءتىل دەڭگەيىم بارعان سايىن جاقساردى،-دەدى.
بۇگىنگى كۇنى مەملەكەت بويىنشا ورتاق پايدالانىلاتىن ءتىل-جازۋ وقىتۋىنىڭ جاپپاي اتقارىلۋىنا ساي، بالالاردىڭ ورتاق ءتىل قابىلەتى بارعان سايىن جاقساردى. ورتاق ءتىل دەڭگەيى جاقسارۋدان سىرت، بالالاردىڭ حاتكەرلىك، مۋزيكا، سۋرەت سياقتى جۇڭحۋانىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىنە بولعان قىزىعۋشىلىعى بارىنشا ارتتى، مەكتەپ اشقان اۋەسىن جەتىلدىرۋ كلاسىنا بالالار لىق تولدى.
ءداستۇرلى مەرەكەمەن ۇشتاستىرىپ، مەكتەپ ءان ايتۋ، ءبي بيلەۋ، كىتاپ وقۋ، مەرەكە وتكىزۋ، قيمىلعا، جارىسقا قاتىناسۋ سياقتى «بەس جاقتى بىرىكتىرىپ» وقىتۋ قيمىلىن كولەمدى توپتىق گيمناستيكا، جەلدىرمە، بالالار جىرى، قوس تىلدە سويلەۋ جارىسى سياقتى قيمىلدارمەن ۇشتاستىرىپ، العىس ءبىلدىرۋ، ۇيرەنۋ، كوڭىلدى بولۋ، اۋىس-كۇيس جاساۋ، ەسەيۋ سياقتى جاقتا سۇيسپەنشىلىكتى تەرەڭدەتتى.
سونىمەن بىرگە، مەكتەپ تاعى «قول ۇستاسۋ، جۇرەكتەس بولۋ» اتىنداعى ۇلتتار ىنتىماعىن جەبەپ سەرىكتەستىك قاتىناس ورناتۋ، حات جازىپ، قارىم-قاتىناس جاساپ سۇيسپەنشىلىكتى تەرەڭدەتۋ قيمىلىن وتكىزىپ، از ۇلت وقۋشىلارى ىشكى ولكەدەگى وقۋشىلارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ جولىن اشتى. ولار قىزىعۋشىلىعىن، اۋەسىن، مەكتەپتەگى قىزىقتى ىستەردى، ساباق مازمۇنىن، تۇرمىس ادەتىن، گۋمانيتارلىق ادەت-عۇرىپتى ءوزارا كەڭەسۋ بارىسىندا، ءتۇسىنىسىپ، ارالاسۋ، ىشتەسۋ، توعىسۋدى جەبەدى. قاشقار كونە ءشار اۋدانى توققۇزاق قالاشىعى سەنتىرلى باستاۋىش مەكتەبىنىڭ باستىعى ارىزگۇل تۇرسىن بىلاي دەدى:حانزۋ ءتىلى وقىتۋشىسى وقۋشىلارىمەن، حانزۋ ءتىلى وقىتۋشىسى از ۇلت وقىتۋشىلارىمەن سەرىكتەستىك قاتىناس ورناتىپ، ۇيرەنۋدە، تۇرمىستا ءوزارا كومەكتەسىپ، مەرەكە-مەيرامدا ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇيىنە بارىپ قارىم-قاتىناس جاسادى. وقۋشىلاردى اۋدانعا اپارىپ، اۋداندىق 2-باستاۋىش مەكتەپتىڭ وقۋشىلارىمەن قول ۇستاسۋ، سەرىكتەستىك قاتىناس ورناتۋ قيمىلىن وتكىزۋمەن بىرگە، توراپتا قارىم-قاتىناس جاساۋ قيمىلىن وتكىزىپ، ءار سەيسەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ ساعات ون دا، بەيجيڭ قالاسى فىڭتاي باستاۋىش مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى مەن مەكتەبىمىزدەگى وقۋشىلاردىڭ بەينە ەكران ارقىلى كەڭەسۋىنە مۇمكىندىك جاسادىق.
كەلەر جىلى ورتا مەكتەپ ەمتيحانىنا قاتىناساتىن ءاديلا قايسار توققۇزاق قالاشىعى سەنتىرلى باستاۋىش مەكتەبىنەن وقۋ تاۋىسقان. ول باس شۋجي شي جينپيڭمەن تۇسكەن سۋرەتىن قاستەرلەپ ساقتادى، سۋرەتتە باس شۋجي شي جينپيڭ ءدال ورتادا، ءاديلا قايسار باس شۋجيدىڭ قاسىندا تۇردى. ول:سول كەزدە شي جينپيڭ اتاي بىزگە قوس ءتىلدى ويداعىداي ۇيرەنۋدى تاپسىردى، مەن قۇلشىنا ۇيرەندىم، حانزۋ ءتىلىن جاقسى ۇيرەنۋ بىزگە كوپتەگەن قولايلىلىقتار اكەلەدى، بولاشاقتا قىزمەتتى ويداعىداي ىستەپ، ۇلتتار ىنتىماعىنا كوپتەپ ۇلەس قوسا الامىز. بولاشاقتا حانزۋ ءتىلى وقىتۋشىسى بولىپ، بۇرىنعىدان دا كوپ ءوزىم سياقتى كىشكەنتاي دوستاردى تاربيەلەۋدى ارماندايمىن،-دەدى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم