باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

عىلمي وڭاۋ حالىق تۇرمىسى ارمانىن ارقالادى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-08-04 22:14:30  
«تارىم وزەنى شىعىسقا اقتى» دەگەن تاقىرىپتاعى جەلىلەس حاباردىڭ ستانسيامىزدىڭ ءتىلشىسى ايبىنحازى راحمان ۇلى مەن اقسۋ راديو ستانسياسىنىڭ ءتىلشىسى چىن شيۇڭفەي جازعان ەكىنشى ءبولىمىن تىڭداڭىزدار: تۇردى ءىسلام GPS ورىندى تۇراقتاندىرۋ قۇرالىن، فوتو اپپاراتىن جانە ءبىر كۇندىك ازىعىن الىپ، ءبىر كۇندىك ارالاپ تەكسەرۋ قىزمەتىن باستادى. توراڭعى ورمانىندا ءتورت توڭىرەككە كوز تاستاساڭىز كوز جەتكىسىز قۇمنان تىس توراڭعى مەن جىڭعىل كوزىڭىزگە تۇسەدى. تۇردى ءىسلام ياركەن اۋداندىق ورمان شارۋاشىلىق مەكەمەسىنىڭ ورمان قورعاۋشىسى، 2015-جىلى شىنبىنكولدى باسقارۋ، قورعاۋ پۋنكتىنىڭ باقىلاپ باسقارۋشىسى بولادى، 30 كيلومەتردەن ارتىق ۇزىندىقتاعى توراڭعى ونىڭ باسقارۋ، قورعاۋ كولەمى. ول بىلاي دەدى: ءبىر ايدا 25 كۇن وسى جەردە بولامىن، بۇل پۋنكتتە 4 ادام بار، بىرەۋىمىز دەمالىس الساق ۇشەۋىمىز ورماندى قورعايمىز، بۇل ورماندا جول جوق، موتوسيكل جۇرەتىن جول عانا بار، بارىپ قايتۋ 45 كيلومەتر دە 70 كيلومەتر ارالىعىندا، مەن وسى اۋماقتاعى ورمانعا جاۋاپتى بولىپ، حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتەمىن.
تۇردى ءىسلام بىلاي دەدى: بۇرىنعى جىلدارى ەلەكتروندى جابدىق جوق كەزدە ارالاپ تەكسەرۋ قىزمەتىندە نەگىزىنە تاجىريبە مەن ورماندى جەتىك ءبىلۋ دارەجەسىنە سۇيەنەتىنبىز، قۇمدى بوران وتىسىمەن، جەردەگى اۋەلگى ىزدەردى تابا المايسىز، ابايلاماساڭىز اداسىپ تا كەتەسىز دە، تەك ورماندى قورعاۋ پۋنكتىندەگى يتتەردىڭ باستاۋىندا عانا قايتا ورالاسىز. بۇگىنگى كۇندە، تارىم وزەنىن جان-جاقتىلى وڭاۋدىڭ ارقاسىندا مىناداي وزگەرىستەر جارىققا شىقتى: ورمان قورعاۋشىلار كوبەيىپ، جابدىقتار تياناقتاندى، ەڭ ماڭىزدىسى بۇل اراعا سۋ كەلدى. وزەن ارنالارى سۋمەن لىق تولدى، وزەن ارناسىنىڭ ەكى جاعالاۋى جاسىل جەلەك جامىلدى، وزەن ارناسىنىڭ ەكى جاعىنان وسكەن وسىمدىكتەردى، توراڭعى اعاشىن جانە جەرگىلىكتى جيدە اعاشىن كورەسىز، كىشكەنتاي حايۋاناتتار دا وتە كوپ، بۇرىن بۇل جەردەن جابايى دوڭىزدى دا كورە المايتىنسىز، قازىر ءبار جەردەن كورەسىز، مەن ورمان قورعاۋشى تۇرعىسىنان وسى ورماندى جاقسى قورعايمىن.
2000-جىلدان باستاپ، تارىم وزەنى اعارىن باسقارۋ مەكەمەسى تومەنگى اعارعا سۋ جىبەردى، ءبىرىنشى رەتتە 99 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جەتكىزدى، سۋ 58 كۇندە داشيحايزى سۋ قويماسىنان تومەنگى اعاردىڭ 110 كيلومەتر جەرىنە عانا جەتىپ، ەڭ اقىرىنداعى تايتىما كولىنە 250 كيلومەتر قالعاندا سۋ توقتاپ قالدى، ال بيىل 18-رەتكى ەكولوگيالىق سۋ جىبەرۋدە تومەنگى اعاردى 260 ميلليون تەكشە مەتر سۋمەن تولىقتاپ، سۋ 10 كۇندە تايتىما كولىنە جەتىپ، تارىم وزەنى نەگىزگى اعارى ارقىلى ەڭ اقىرىنداعى تايتىما كولىنە سۋ ەڭ ەرتە جانە ەڭ قىسقا ۋاقىتتا جەتۋ تاريحي رەكورتىن جاڭالاپ، كەزىندە سۋ جەتىسپەۋدەن اۋىر دارەجەدە سورتاڭدانعان تايتىما كولىنە تىڭ تىرشىلىك باعىشتادى، كول سۋىنىڭ اۋماعى 492 شارشى مەترگە جەتىپ، باقىلاۋ، ولشەۋ ساندى مالىمدەتى بارلىققا كەلگەننەن بەرگى ەڭ كولەمدى ءبىر رەتكى سۋ جەتكىزۋ بولدى.
مەملەكەتتىك تاس جول 218-لەنياسىنداعى كاۋگاننىڭ ماڭىندا، مالشى تۇردى امەتتىڭ كيىز ءۇيى بار، كيىز ءۇيدىڭ ارت جاعىنداعى 20 مۋلىق سۋ ايدىنى مەن سۋ كولشىگىنىڭ جانىندا قوي قوراسى بار. 3 جىلدىڭ الدىندا، تۇردى امەت 50 قويىمەن وسى اراعا كوشىپ بارعان، بۇگىنگى كۇندە ونىڭ قويى 500 دەن استى، بۇل سۋ كەلگەننەن بەرگى ويلاماعان وزگەرىستەر ەسەپتەلەدى. تۇردى امەت بىلاي دەدى: 3 جىلدىڭ الدىندا بۇل جەر قۇم بولاتىن، ءشوپ تە جوق، قوي باعۋعا ۇيلەسپەيتىن ەدى، قازىر سۋ دا، ءشوپ تە بار، قۇمدى بوران دا بۇرىنعىداي كوپ ەمەس، ساياحاتشىلار دا كەلەتىن بولدى، مەن باعىمشىلىقتان سىرت، باسقادا تابىس تاۋىپ، وسى جەردەن مالشىلار تاعامجايىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن، جاعدايىمىز جاقسارعاندا بالام بۇرىنعىدان دا جاقسى جەردەن وقيتىن بولادى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم