باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

ۇلتتار ىنتىماعى گۇلى قۇلپىرا اشىلىپ، كورىكتى شينجياڭ جاڭا تۇسكە بولەندى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى    2017-10-12 19:39:59  

−شەتەلدىك قايراتكەرلەر شينجياڭنىڭ 5 جىلدان بەرگى دامۋىن بەلسەندى باعالادى
شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى

 جۇڭگونىڭ باتىس سولتۇستىك بولىگىندە كەڭ بايتاق ءارى كورىكتى شينجياڭ دەگەن جەر بار. بۇل ارا ەجەلدەن بەرى كوپ ۇلت شوعىرلى قونىستانعان، الۋان مادەنيەت توعىسقان ءوڭىر ءارى جىبەك جولى باسىپ وتەتىن جەر. قازىر بۇل ارادا ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ گۇلى شەشەك اتىپ، بايىرعى ءوڭىر جاڭا تۇسكە ەندى. شينجياڭعا ساپارلاي كەلگەن بىرنەشە شەتەلدىك قايراتكەر بىلاي دەدى: ۇلتتار ىنتىماعى − شينجياڭنىڭ دامۋىنىڭ، العا باسۋىنىڭ ىرگى تاسى، 5 جىلدان بەرى، شينجياڭنىڭ ەكونوميكاسى باياندى، جىلدام دامىدى، قوعامدىق ىستەرى جاپپاي العا باستى، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، ۇلتتارى ىنتىماقتى شينجياڭدا، ءسوزسىز، باياندى تىنىشتىق ورنايدى، ول، ءسوزسىز، اناعۇرلىم گۇلدەنىپ - كوركەيەدى، باييدى، وركەنيەتتى، العا باساتىن بولادى.
  ۇلتتار ىنتىماعى − دامۋدىڭ ىرگە تاسى
  ۇلتتار ىنتىماعى − ءار ۇلت حالقىنىڭ جان تامىرى، شينجياڭنىڭ دامۋىنىڭ، العا باسۋىنىڭ ىرگە تاسى.
  ءۇندىستان جۇڭگو زەرتتەۋ ورنىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى دەباسيسسي چوۋدۇري 2007 - جىلى جانە 2014 - جىلى شينجياڭدا ساپاردا بولعان، 2 رەتكى ساپارىندا ول «جوعارى ساپالى تاس جولداردى، ەكولوگيالىق ورتاعا قاتىستى قوقىر - قوقسىقتاردى ءبىر جاقتى ەتۋ جۇيەسىن جانە سالىنىپ جاتقان نەگىزگى قۇرىلعى قۇرىلىستارىن ءوز كوزىمەن كوردى». ول: جۇڭگونىڭ ۇلتتىق تەرريتوريالى اۆتونوميا ءتۇزىمىن اتقارىپ، ءار ۇلت حالقىن ىنتىماقتاستىرىپ، از ۇلتتاردىڭ ەكونوميكالىق رەفورماعا ات سالىسۋىنا مۇمكىندىك جاساۋى قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىنا، دامۋىنا پايدالى، - دەپ قارادى.
  شينجياڭدا 10 نەشە كۇن تىلشىلىك جاساعان يراندىق ءتىلشى حامدۋرا ەممادي حانداري: شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ بەيبىت، تاتۋ - ءتاتتى ءوتۋى دۇنيە جۇزىندەگى كوپ ۇلتتى مەملەكەتتەرگە ۇلتتار ىنتىماعى جونىنەن ۇلگى ورناتتى، - دەدى.
  شينجياڭعا تالاي رەت ساپارلاي كەلگەن پاكيستاننىڭ پاكيستان - جۇڭگو ساۋدا، قارجى قوسۋ ىستەرىن جەبەۋ كوميتەتىنىڭ باستىعى امانرا حان جەرگىلىكتى ورىندارداعى كوپ ۇلتتىڭ بەرەكە - بىرلىگىنەن، كوپ نەگىزدى مادەنيەتتىڭ قاتار ءومىر سۇرگەندىگىنەن قاباعات اسەر الدى. ول: شينجياڭنىڭ ۇلتتارى ىنتىماقتى، قوعامدىق دامۋى تەز، ءار رەت شينجياڭعا بارعانىمدا تىڭ جاڭالىقتاردى بايقايمىن جانە تىڭ اسەر الامىن، جاڭادان سالىنىپ جاتقان جوعارى جىلدامدىقتى تاس جول، ءزاۋلىم عيماراتتار، ونەركاسىپ باقشاسى رايوندارى، اۋەجاي جانە جوعارى جىلدامدىقتى تەمىر جول سياقتىلاردى كورۋمەن بىرگە، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ ۇزدىكسىز جوعارىلاپ وتىرعاندىعىن سەزىنەمىن، - دەدى.
  «تۇرلىشە ۇلتتىڭ ءدىني سەنىمى مەن ءداستۇرلى سالت - ساناسى وتە جاقسى قورعالعان جانە جالعاستىرىلعان»، ول سۇيسىنە: قاشقاردا، جەرگىلىكتى ۇكىمەت ءبىر ۇلتتىق مۋزيكا اسپاپتار قىستاعىن جانە ءبىر مۇراجايدى ارناۋلى قۇرىپتى، وندا ۇستالار ۇلتتىق مۋزيكا اسپاپتارىن جاسايدى جانە جەرگىلىكتى ورىننىڭ مۋزيكاسىن، ءان - ءبيىن ورىندايدى ەكەن، ۇلتتار ىنتىماعىنا پايدالى وسى شارالار «ادامدى جەلپىندىرەدى»، - دەدى.
  حالىق تۇرمىسى جاقسارىپ، حالىق الاڭسىز تىرشىلىك ەتتى
  شينجياڭدى ورنىقتىرىپ، حالىققا يگىلىك جەتكىزۋدى نەگىز ەتتى. 1978 - جىلدان 2016 - جىلعا دەيىن، شينجياڭنىڭ ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنى 3 ميلليارد 907 ميلليون يۋاننان 961 ميلليارد 723 ميلليون يۋانعان جەتىپ، ادام باسىنا تۋرا كەلەتىن ورتاشا ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنى 313 يۋاننان 40 مىڭ 427 يۋانعا جەتىپ، جەكە - جەكە 246 ەسە جانە 129 ەسە ارتتى.
 «ورتالىق ۇكىمەتتىڭ اتتانىسقا كەلتىرۋىنىڭ جانە ساياساتتىق قولداۋىنىڭ ارقاسىندا، شىعىس بولىكتەگى كوپتەگەن تاڭداۋلى كاسىپورىندار ىلگەرىندى - كەيىندى شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ قىزمەتىن ورىستەتىپ، شينجياڭعا كەلىپ زاۆود قۇرىپ نەمەسە بولىمشە قۇرىلىمدارىن اشىپ، جەرگىلىكتى بۇقارانىڭ جاقىن ماڭنان جۇمىس تابۋىنا مۇمكىندىك جاسادى». امانرا حان ءوزىنىڭ قاشقارعا تەكسەرۋ جۇرگىزگەلى كەلگەن كەزىندەگى جاعدايىن بىلاي دەپ باياندادى: شىنجىن ونەركاسىپ باقشاسى رايونى ىشىندە، ەلەكتروندى ونىمدەردى جاساۋ جانە توقىماشىلىق ونىمدەردى وڭدەۋ سياقتى كوپتەگەن كاسىپورىنداردىڭ تۇرلىشە سەحتارىنا ءتارتىپتى تۇردە بولىنە ورنالاسقان 3000 نەشە جەرگىلىكتى جۇمىسشى ءوندىرىس قاربالاستىعىندا ەكەن، ونەركاسىپ باقشاسى رايونىنىڭ قۇرىلۋى جەرگىلىكتى ورىنداعى ادامدارعا جۇمىس ورنىن ازىرلەپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ دامۋىنا ومىرشەڭدىك كۇش قوسىپتى.
  شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ بويىنشا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ارقاسىندا، قازىر تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندەگى ءار ۇلت تۇرعىندارى بەيقۇت ءۇي سالىپ، حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسى بويىنشا سالىنعان ۇيلەرگە كوشىپ كىردى، اسفالت جولدا جۇرەتىن بولدى، قۇبىر سۋىن تۇتىندى...
  ىلگەرى شينجياڭعا كەلگەن پاكيستاندىق اقپارات قىزمەتكەرى سۇلتان ماحمۇت حارري بىلاي دەدى: جۇڭگونىڭ شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋدەگى وزىندىك ەرەكشەلىككە يە ساياساتى ماعان تەرەڭ اسەر قالدىردى، بۇل پاكيستاننىڭ ىشكى قۇرلىقتىق ءوڭىرىن دامىتۋ جونىنەن تاجىريبەلىك ءمان الادى. «شىعىس بولىك ءوڭىرىنىڭ باتىس بولىك وڭىرگە كومەكتەسۋ ءادىسى، ءبىر وتباسىنداعى باۋىرلار اراسىنداعى ءبىر - بىرىنە كومەكتەسۋگە، ءبىرىن - ءبىرى سۇيەمەلدەۋگە ۇقسايدى ەكەن، مەن بۇل ساياساتتىڭ وتە ناتيجەلى بولعاندىعىن كوردىم.
  «شينجياڭدى دامىتۋدا حالىق تۇرمىسى، ۇزاق مۇددە كوزدەلگەن». شينجياڭنىڭ دامۋىنا تالاي جىلدان بەرى نازار اۋدارىپ كەلە جاتقان رەسەيدىڭ شىعىس تانۋ مامانى ولەگ ياكوۋلەۆ: 5 جىلدان بەرى، شينجياڭنىڭ قوعامدىق، ەكونوميكالىق ءتۇرلى كورسەتكىشتەرى جىلدام ارتتى، قالالاردىڭ نەگىزدىك قۇرىلعى، قاتىناس نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسى جانە سايكەستى قىزمەت كورسەتۋ كۇن سايىن كەمەلدەندى، وسى زامانعى ونەركاسىپتەندىرۋ جۇيەسى بىرتىندەپ قالىپتاستى، كاسىپ سالاسىنىڭ كوپ ۇيەكتەنۋ اياق الىسى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلدى، - دەدى.
  جىبەك جولى وزەگىندە جاڭا بەينە جارىققا شىقتى
  شينجياڭ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ وزەكتى وڭىرىنە ورنالاسقان، ەجەلدەن بەرى ماڭىزدى قاتىناس تورابى جانە ساۋدا ورتالىعى بولىپ كەلەدى، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىن قۇرۋدا قازىر ءتىپتى دە ورنىن باسۋعا كەلمەيتىن ورىنعا جانە رولعا يە. تاريحتا جىبەك جولىندا نەگىزگى تاسىمال قۇرالى بولعان تۇيەنىڭ ورنىن قازىر جىلدام پويەز جانە جۇك اۆتوموبيلى باستى. «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» قۇرىلىسى شينجياڭدى جۇڭگونىڭ باتىسقا ەسىك اشۋداعى الدىڭعى شەبىنە اينالدىردى، باتىسقا شىعاتىن تەمىر جولى رەليسىندە زىمىراعان جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى شينجياڭنىڭ الاتاۋ ساعاسى وتكەلى ارقىلى ورتا ازيا جانە ەۆروپاعا قاتىنادى.  ياكوۋلەۆ بىلاي دەدى: وتكەن 5 جىلدا، شينجياڭنىڭ دامۋ وي جەلىسى ايقىندالدى، قادامى نىعايدى. ياعني «جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزى نەگىزىندە، شينجياڭنىڭ زات اينالىمى ورتالىعى، زات قابىلداۋ - جونەلتۋ ورتالىعى، قۇرلىقتىق جول قاتىناس پورتى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىلدى، ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول قۇرىلىسىنا سۇيەنىپ، شينجياڭدى وڭىرلىك ەكونوميكالىق دامۋدىڭ وزەكتى رايونى جانە سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ تەرەزەلىك ءوڭىرى ەتىپ قۇرىپ شىعادى». وسىلاردىڭ ءبارى شينجياڭنىڭ دامۋىنداعى كەلەلى تاريحى وراي بولماق، «الداعى جەردە، شينجياڭ جاڭا جىبەك جولىنداعى جارقىراعان مەرۋەرتكە اينالادى».
  «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولداعى» باس نىسانداردىڭ ءبىرى بولعان جۇڭگو - پاكيستان ەكونوميكالىق ءدالىزى شينجياڭنىڭ قاشقارىن باستالۋ ءتۇيىنى ەتتى. 2016 - جىلى قازاننىڭ سوڭىندا، 50 جۇك اۆتوموبيلىنەن قۇرالعان بىرلەسكەن ساۋدا اۆتوموبيل اترەتى قاشقاردان اتتانىپ، 3000 كيلومەتردەن استام جول باسىپ، سوڭىندا ءدالىزدىڭ ەڭ وڭتۇستىك شەتى بولعان پاكيستاننىڭ گۋادار پورتىنا جەتتى. جۇڭگونىڭ زاتتارى بۇل ارادان كەمەمەن شالعاي مۇحيتقا شىعارىلادى.
  شينجياڭنىڭ الداعى دامۋ بولاشاعىنا ايالداعاندا، امانرا حان وتە سەنىمدى تۇردە: «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول قۇرىلىسى شينجياڭنىڭ بولاشاق دامۋىنا تىڭ قوزعاۋشى كۇش قوسادى»، «ورتالىق ۇكىمەتتىڭ ءمان بەرۋى جانە قولداۋىنا يە بولعان، سونىمەن بىرگە جۇڭگونىڭ ورتا ازياعا قاتىنايتىن قاقپاسى جانە جىبەك جولىنىڭ قاتىناس تورابى بولعان شينجياڭنىڭ اناعۇرلىم تەز داميتىندىعى، ءشۇباسىز»، - دەدى.
  (تىلشىلەر حۋ شياۋميڭ، جي ۋي، جاڭ جييە)
  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 11 - قازاندا بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم