جاڭا حابارلار

قاشقار: باقىت پەن جاراسىمدىلىقتىڭ شۇعىلاسىنا شومىلدى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى    2017-10-14 18:31:36  

ءتىلشىمىز جۋ ميڭجۇن

 كۇز ماۋسىمىندا قاشقاردان مول ءونىم قۋانىشىنىڭ لەبى ەسەدى، ءۇمىت قۇشاعىنا ورانعان وسىناۋ القاپتا جاڭعاق، شىلان، الما باقتارى مولىنان جەمىس بەردى... اۋىل - قالاشىقتاردان تارتىپ اۋىل - قىستاقتارعا دەيىن، قاشقارداعى 4 ميلليوننان استام ءار ۇلت بۇقاراسى كۇز سيلاعان مول ءونىم شاتتىعىنا شومدى.
پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، قاشقار ايماعى تاريحتا ەكونوميكالىق دامۋ ەڭ جاقسى، ەڭ تەز بولعان مەزگىلگە ءوتتى. ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ تۇرمىس ورەسى كورنەكتى جوعارىلاپ، ەكونوميكانىڭ جالپى مولشەرى تىڭ بەلەسكە ۇزدىكسىز كوتەرىلىپ، باستى ەكونوميكالىق كورسەتكىش 2 ورىندى سانمەن ارتتى. قاشقار جاراسىمدى دا باقىتتى، تاماشا تۇرمىستىڭ كارتيناسىن شىت جاڭا بەت - بەينەمەن سالۋدا.
  ءبىرميلليوننان استام ادامدى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ شايقاسىن جۇرگىزدى
  قاشقار ايماعى − شينجياڭداعى جان سانى ەڭ كوپ، ەگىن شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن ۇلكەن ايماق. ءبىر ميلليون 50 مىڭ كەدەي بار، كەدەي قىستاقتار مەن كەدەيلەر سانى تۇتاس شينجياڭداعى كەدەيلەردىڭ %40تەن استامىن ۇستايدى، بۇل اۆتونوميالى رايونىمىزداعى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋدىڭ نەگىزگى شايقاس شەبى. 2016 - جىلى قاشقار ايماعى بەيقۇت ءۇي سالىپ، حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسىمەن جانە كورىكتى اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىمەن بىرلەستىرىپ، «شاعىن اۋلا شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى» ورتاعا قويىپ، كەدەيلىكتەن قامال الۋ شايقاسىن جۇرگىزدى. ءارقايسى اۋدان، قالا بەيقۇت ءۇي سالىپ، حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسىن اتقارۋ بارىسىندا كورىكتى اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىمەن بىرلەستىرىپ، كونە اۋلانى وزگەرتىپ قۇرۋ ورايىنان پايدالانىپ، اۋلا شارۋاشىلىعىن بار كۇشپەن دامىتىپ، كەدەيلىكتەن قۇتىلىپ، كىرىستى ارتتىرۋعا تاماشا نەگىز قالادى.
  قاعىلىق اۋدانى جەتىملىقۇم اۋىلى كەنتارىق قىستاعى الىستى بولجاپ، كەڭ دە رەتتى جولداردىڭ جاعالاۋىنا ءتۇرلى - ءتۇستى اعاشتار ەكتى. جولدىڭ ەكى جاعالاۋىنا تاس قويىپ، شىراق ورناتىپ، قىستاقتىڭ بەت - بەينەسىن كورىكتەندىرە ءتۇستى.
  قىستاق تۇرعىنى ابدىراحمان وتباسىنىڭ اۋلاسىندا تەمىر شارباقپەن قورشالعان كوكونىس باعى بار، اۋلا ىشىنە كەرپىش توسەلىپ، مونتازداي تازا سىپىرىلىپتى. باعىمشىلىق قورا - جايىن اۋلاسىنان ءبولىپ تۇراتىن تام جاعالاۋىنا كۇنباعىس ەگىلىپتى. ابدىراحمان بىلاي دەدى: «قالاداعىلاردىڭ ساياجايى دا مەنىڭ ۇيىمە جەتپەيدى، اۋىلدىق ۇكىمەت ءبىزدى كورىكتى اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ، ەسىك الدىنا جانە اۋلا ىشىنە كوكونىس وسىرۋگە باستادى. سونىمەن بىرگە، مامانداردى، قىزمەتشىلەردى وتباسىلارىنا جىبەرىپ، ءار وتباسىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىنا قاراي اۋلادا كوكونىس وسىرەتىن جەردى جوبالاپ بەردى، اۋلا باعىمشىلىعىن دامىتۋىمىزعا جەتەكشىلىك ەتتى. كەدەيلەردى باعىتتامالى سۇيەمەلدەۋگە العان كادرلار ءبىزدىڭ قوي قورا جانە تاۋىق قورا سالۋىمىزعا كومەكتەسىپ، قوي جانە تاۋىق الىپ بەردى. قازىر ەسىك الدىمىزداعى جانە اۋلامىزداعى كوكونىستەردى ءوزىمىز تۇتىنىپ بولا الماعان سوڭ، ونى بازارعا اپارىپ ساتامىز، وسى جازدا اۋلادا وسىرگەن كوكونىستىڭ وزىنەن 1000 يۋان كىرىس كىرگىزدىم، مۇنى مەن بۇرىن ويلاپ تا كورمەگەن ەدىم».
  قاشقار ايماعى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋدى ماڭداي الدى ءىرى ءىس جانە حالىق تۇرمىسىنىڭ ماڭداي الدى ينجەنەرياسى رەتىندە يگەرىپ، «التىدا دالمە - ءدال بولۋ»، «5 ءبىر توپ» تالابىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، تۇتاس ايماق بويىنشا جۇمىلىپ، كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ شايقاسىندا جەڭىسكە جەتۋگە باتىل قۇلشىندى. «دالمە - ءدال بولۋ» نىساناسىن كورنەكتىلەندىرىپ، بۇكىل ايماقتاعى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ، وركەندەتۋ قىزمەتىندەگى 1222 ءتۇيىندى قىستاققا، 63 مىڭ 700 كەدەي وتباسىنا دەرلىكتەي ەلەكتروندى ينفورماتسيا ارحيۆىن تۇرعىزىپ، ءبىر وتباسىندا ءبىر ەسەپ - قيساپ بولۋ، ءبىر وتباسىندا بىردەن كەدەيلىكتەن قۇتىلۋ جوسپارى بولۋ، ءبىر وتباسىندا بىردەن كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ شاراسى بولۋدى جۇزەگە اسىردى. «دالمە - ءدال بولۋ» شاراسىن تياناقتاندىرىپ، كاسىپ سالاسىن دامىتۋدى كەدەيلىكتەن قۇتىلۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى تۇتقاسى، باسقا جەرگە ويىستىرىپ جۇمىستاندىرۋدى كەدەيلىكتەن قۇتىلۋدىڭ ەڭ ورنىقتى جولى، وزگە جەرگە كوشىرۋدى كەدەيلىكتەن قۇتىلۋدىڭ ەڭ تىكە شاراسى، ساياساتتىق سۇيەمەلدەۋدى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋدىڭ ەڭ بەكەم كەپىلى، تۇرعىن ءۇي حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىزداندىرۋدى كەدەيلەردى «ەكىدەن الاڭداتپاۋداعى، ءۇشتى قامتاماسىز ەتۋدەگى» ءتۇيىن ەتتى. شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ بويىنشا كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ، ايماق كولەمىندە كەدەيلەردى سەلبەسىپ سۇيەمەلدەۋ مەحانيزمىنىڭ ارتىقشىلىعىن ساۋلەلەندىرىپ، مەكەمە ورىندار قىستاقتاردى كوتەرمەگە الۋدى، كادرلار وتباسىلارىن كوتەرمەگە الۋدى جاپپاي جۇزەگە اسىرىپ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قىزمەتىنە تۇتاس قوعام ات سالىساتىن جاعداي قالىپتاستىردى. 2014 - جىلدان 2016 - جىلعا دەيىن كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋگە قازىنادان 2 ميلليارد 567 ميلليون يۋان قارجى ءبولىپ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ نىسانىنان 2507سىن اتقاردى. 2016 - جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 1222 كەدەي قىستاق 830عا، ءبىر ميلليون 56 مىڭ كەدەي 539 مىڭ 800گە ازايىپ، كەدەيلىك مولشەرى %30.3تەن %15.5كە تومەندەدى.
  ەكولوگيالىق وركەنيەتتى دامىتىپ، كورىكتى اۋىل - قىستاق قۇردى
  قاشقار ايماعى ەكولوگيالىق ورتانىڭ ءالسىز بولۋىنداي نەگىزگى جاعدايىن باستان - اياق تياناق ەتىپ، تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋ − بايلىق، ءشول - جازيرا دا باعا جەتپەس اسىل دەگەن تانىمدى بەرىك ورناتىپ، 4 جاسىل ءدالىز، 4 ءىرى ەكولوگيالىق قالتقى قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ، مال جايۋعا تيىم سالىپ، جايلىمدى تىنىقتىرۋ، ەگىستىك جەردى ورمانعا قايتارۋ، قۇمايتتانۋدان ساقتانۋ، قۇمدى تىزگىندەۋ سياقتى ورمان شارۋاشىلىعى ينجەنەريالارى مەن ەكولوگيانى قالپىنا كەلتىرۋ ينجەنەريالارىن بار كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ، ءبىر ميلليون 761 مىڭ مۋ جەرگە اعاش ەگىپ، ورمان ءوسىردى. ايماق بويىنشا جەمىس - جيدەك ورمانى وسىرىلگەن جەر اۋدانى 6 ميلليون مۋدان استى، تۇتاس ايماقتاعى اۋىل - قالاشىقتار مەن اۋىل - قىستاق جان سانىنىڭ %85تەن استامى باۋ - باقشا شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلداندى، بۇل ەكونوميكالىق دامۋدى جانە شارۋالاردىڭ كىرىسىنىڭ ارتۋىن پارمەندى جەبەپ، شۇراتتىڭ ىشكى ەكولوگياسىن ءونىمدى جاقسارتتى.
  قىركۇيەكتىڭ شۋاعى جانعا ەرەكشە جايلى. ياركەن وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى پوسكام اۋدانىنىڭ اقتام اۋىلىنا ات باسىن بۇرساڭىز، جەمىس - جيدەك باعىنىڭ اراسىنان قاز - قاتار تىزىلگەن ساياجايلاردى كورەسىز.
  اقتام اۋىلدىق پارتكومنىڭ شۋجيى يۋان شى بىزگە بىلاي دەدى: بەيقۇت ءۇي سالىپ، حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا اۋىلىمىز شاعىن قالا - قالاشىق قۇرىلىسىمەن بىرلەستىرىپ، «قونىستانۋعا جايلى بولۋ، جۇمىستانۋعا جايلى بولۋ، ەكولوگياسى جاقسى بولۋ، يگىلىگىن ورتاق كورۋ» سىندى دامۋ نىساناسىىنا تاباندى بولىپ، « التىن توراڭعى» مەملەكەتتىك 5A دارەجەلى ساياحات كورىنىستىك اۋماعىن نەگىز ەتە وتىرىپ «باۋراعىش شاعىن قالاشىق، كورىكتى جاڭاشا اۋىل - قىستاق» ساياحات كورىنىستىك ءتۇيىنىن قۇردى. اۋماعى، فۋنكتسياسى، ساپاسى، كاسىپ سالاسى بىرەگەي بولۋ پرينسيبىنە ساي، قونىستانۋدى، وقۋ - اعارتۋدى، قىزمەت كورسەتۋدى، ەمدەۋدى، قوعام اماندىعىن باسقارۋدى، ساۋدانى، ساياحاتتى ءبىر تۇلعالاندىرىپ، 4 قىستاقتاعى 410 وتباسىن وسى اۋماققا شوعىرلى قونىستاندىرىپ، شارۋالاردىڭ قونىستانۋ جانە تۇرمىستىق شارت - جاعدايىن ءبىرجولاتا جاقسارتتى.
  شوعىرلى قۇرىلعان اۋىل - قىستاقتا امانات - قارىز كووپەراتيۆى، ءتۇيىندى بالا باقشا، كىتاپحانا، تىنىعۋ، دەنە شىنىقتىرۋ الاڭى، بۇقاراعا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساتۋ ورتالىعى، ەلەكتروندى ساۋدا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى، كەشەندى كوڭىل اشۋ ورتالىعى سياقتىلار بار. ماحمۇت توحتى وسى اراعا ىرگە تەپكەن شارۋانىڭ ءبىرى، ول بۇرىن اۋىلدىق ۇكىمەتتەن وتە الىس جەردە تۇراتىن، ماڭايىنىڭ ورتاسى وتە ناشار ەدى، «اۋىلدا بەيقۇت ءۇي سالىپ، حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسى جۇرگىزىلەدى» دەگەن حاباردى ەستىگەن ول وتباسىنداعىلارمەن اقىلداسا كەلىپ، وسى ينجەنەرياعا قاتىناسۋدى ءجون كورەدى. ول وتباسىنداعىلاردىڭ تالاي جىلعى جيعان - تەرگەنىنە بەيقۇت ءۇي سالۋدان تىس، جول بويىنان ساۋدا دۇكەنىن دە سالىپ الدى.
  قازىر ماحمۇت جول بويىنان اسحانا اشتى، ۇلى اسحانانىڭ قوجايىنى بولدى، اسحانادا قىستاقتاعى 4 جىگىتتى جۇمىستاندىرىپ وتىر، ولاردىڭ ايلىق ەڭبەكاقىسى 3000 يۋان.
  باقىت پەن جاراسىمدىلىققا بولەنگەن قاشقار كونە قالاسى
  قاشقار سىندى كونە ءارى جاس، مادەنيەتى مايەكتى بايىرعى قالادا 5A دارەجەلى كورىنىستىك اۋماقتىڭ قۇرىلۋى وعان جاڭا ومىرشەڭدىك كۇش قوستى. كۇزدىڭ شۇلەن شۇعىلاسىندا قاشقار كونە قالاسىنىڭ تارام - تارام كوشەلەرى گۇلگە وراندى، اشىق اسپاندا كوگارشىندار ەركىن سامعاۋدا.
  كوشەلەردە تاندىردان شىققان ىستىق ناننىڭ بۋى بۇرقىراپ، ءيىسى مۇرىندى جارادى. جەز شەبەرحاناسىنان شىققان شىڭداۋ دىبىستارى بەينە باقىتتىڭ كۇيىن شەرتىپ جاتقانداي. قاشقار كونە قالاسىنىڭ كوشەلەرىنە بارا قالساڭىز، كونە قالانىڭ تاريحي بەت - بەينەسىن عانا ەمەس، وزگەرتىپ جاسالعاننان كەيىنگى تاريحي، مادەنيەت ەرەكشەلىگىنە يە جاڭا ۇيلەردەن كونە قالاداعىلاردىڭ كوزقاراسىنداعى وزگەرىستەردى سەزىنە الاسىز. كوشەلەردەگى وزگەرىستەر سول اراداعى ادامداردىڭ كوز اياسىن دا كەڭەيتتى، جاڭا مادەنيەت فاكتورلارى مەن تاريحي، مادەنيەت فاكتورلارى وسى ارادا توعىسقان، ادامدار باقىتتى تۇرمىستان لاززاتتانۋمەن بىرگە، وسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ جاڭا ءداۋىردىڭ كونە قالاعا بەرگەن جاڭا سيى ەكەندىگىن اركەز ەسىنەن شىعارعان ەمەس.
  قاشقاردىڭ كەشكى بازارى ايرىقشا دۋمانعا بولەنەدى. قان بازاردىڭ كەشكى كورىنىسى قاشقاردىڭ كەشكى بازارىنىڭ ىقشام كارتيناسى ىسپەتتى. وندا ءتۇرلى - ءتۇستى ءدامدى تاعامدار ازىرلەنىپ، بازار دۋمانعا بولەنەدى، كەشكى بازاردى ارالايتىنداردىڭ كوپ ساندىسى ەل ءىشى - سىرتىنان كەلگەن ساياحاتشىلار.
  ەگەر قان بازاردىڭ كەشكى كورىنىسىن قاشقاردىڭ ءداستۇرلى ءدامدى تاعامدارىنىڭ ءبىر ىقشام كارتيناسى دەسەك، وندا قاشقاردىڭ دۇڭحۋ كولى بويىنداعى كەشكى دەمالىس، سەيىل - سەرۋەن قاشقارلىقتاردىڭ وسى زامانعى تۇرمىستان ءلاززات الۋىنىڭ ءبىر بەينەسى دەۋگە بولادى. قاشقاردىڭ دۇڭحۋ كولى قاشقارلىقتاردىڭ ماقتانىشى، كەشتە اشەكەيلى شىراق استىندا ادامدار قايىققا وتىرىپ سەيىل - سەرۋەن قۇرادى، شاراپحانالاردان ساكسپەن سۇيەمەلدەنگەن مۋزيكا ءۇنى شارىقتايدى. وسىلاردىڭ بارلىعى قاشقاردىڭ كەشكى بازارىنىڭ دۋماندى، جاراسىمدى كارتيناسىن سالدى، سونىمەن بىرگە قازىرگى قاشقارلىقتاردىڭ باقىتتى دا جاراسىمدى تۇرمىسىنىڭ جاندى بەينەسى.


بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە