باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

تاۋ قويناۋىنداعى ەڭ ارداقتى اۋىل - قىستاق شيپاگەرى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى    2017-11-30 21:05:16  

□ەرىكتى ءتىلشى شين ۋىنميڭ

 جۇماتاي اۋباكىر ۇلى تەكەس اۋدانى بوزادىر مال شارۋاشىلىق وڭىرىندەگى ەمحانانىڭ شيپاگەرى. ول قىزمەت ىستەيتىن بوزادىر اينالاسىن قالىڭ تاۋ قورشاپ تۇراتىن تاۋلى ءوڭىر.   «بوزادىر» دەگەن ءسوز قازاق تىلىندە اشىلماعان جەر دەگەن ماعىنادا، ول تەكەس اۋدانىنداعى ەڭ تابيعي قىستاۋ، ءار جىلى قىستا 2000نان استام مالشى 250 مىڭ ءار تۇلىك مالدى وسى ارادا باعادى. مالشىلاردىڭ سوزىمەن ايتقاندا، بوزادىردىڭ ءشوبى وتە كۇشتى بولادى، ويتكەنى تاۋداعى ءشوپ ابدەن پىسقان، تاۋداعى ءبىر باۋ ءشوپ ويداعى بىرنەشە باۋ شوپكە تەڭ كەلەدى، مالدى قىس قىرىنان قىسىلماي وتكىزەدى؛ بوزادىر سونىمەن بىرگە مالشىلاردى قاتتى ۇرەيلەندىرەتىن جەر، جەرگىلىكتى تۇرعىندار ونى تابيعي شاتقال دەيدى ەكەن، بۇل ارانىڭ ەڭ بيىك اسۋى 4000 مەتردەن اسادى، كوش جولى قاتەرلى، كەيدە كۇشتى وزەن اعىسىنا جولىقساڭ، كەيدە جالاما قۇزعا كەز كەلەسىڭ، كەيدە اسپالى كوپىردەن وتەسىڭ، كوپتەگەن جەرىندەگى جولدىڭ كەڭدىگى 70 − 80 سانتيمەتر كەلەدى، ءار جىلى قىستا مال وتارلاتىپ كەلگەندە، ءسال ابايلاماسا ادام مەن ات قۇزدان ۇشىپ كەتەدى، اۋەلى، ونىڭ سۇيەگىن تابۋ دا قيىن.

   الايدا ءدال وسى جەردە ناۋقاستاردىڭ ءار جولعى شاقىرۋىنا جۇماتاي ەش رەنىش بىلدىرگەن ەمەس. مەيلى كۇندىز ياكي ءتۇن بولسىن، نەمەسە بوران سوعىپ، جاڭبىر قۇيىپ تۇرسىن، ول ەش ءارى - ءسارى بولماستان، اتىن ەرتتەپ، ءدارى سومكەسىن اسىنىپ، جولعا شىعاتىن - دى. مالشىلار «جۇماتاي شيپاگەر ەلپەك ۇشاق» دەپ ازىلدەيتىن. 2005 - جىلى قاڭتاردا بوزادىر مال شارۋاشىلىق وڭىرىندەگى شىبارتال سايىندا قوي باعىپ جاتقان داكەي دەگەن جىگىتتىڭ ايەلى تۇرسىنگۇل توسىن تۇسىك تاستايدى. مۇنان حابار العان جۇماتاي ناۋقاستىڭ تۇرعان جەرىنە قالاي بارۋدى، ەڭ ءونىمدى قۇتقارۋ ۋاقىتىن جان - جاقتى ويلاستىرادى: ەگەر اتپەن جايشىلىقتاعى جولمەن جۇرسە، وعان 6 ساعات كەتەدى، ال تەڭىز دەڭگەيىنەن 4000 مەتر بيىكتىكتەگى اسۋدان اسىپ بارسا، وعان 2 ساعات كەتەدى. اسۋدىڭ قارىنىڭ قالىڭدىعى 3 − 4 مەتر، ابايسىزدا تايىپ كەتسەڭ، سايدان ءبىر - اق شىعاسىڭ دەگەن ءسوز. حابار بەرۋشى جۇماتايدى نار تاۋەكەلگە كەلىپ، جاقىن جولمەن ءجۇرۋ ويىنان قايتۋعا ءناسيحاتتايدى. ويلاماعان جەردەن جۇماتاي، تەز جەتۋ ءۇشىن اسۋدان اسۋعا بەل بايلايدى. جۇماتاي 2 ساعاتتان استام ۋاقىت جول ءجۇرىپ، اسۋدان اسىپ داكەيدىڭ ۇيىنە جەتەدى.

الگى قازاق جىگىت: جۇماتاي سەن راسىندا بوزادىردىڭ ۇشاعى ەكەنسىڭ، راقىمەت! - دەپ اۋىز جاپپاي العىس جاۋدىرادى. تاۋداعى كوپ بالاعا جۇماتاي ات قويعان، بوزادىردا بالالار جۇماتايدى «شيپاگەر اكە» دەپ شاقىرادى، ويتكەنى مىنە وسىنداي ەرەكشە جاپالى شارت - جاعدايدا جۇماتاي ەرىكسىز تالاي بالانى بوساندىرعان. مالشىلار جۇماتايدىڭ توزىعى جەتكەن ءدارى سومكەسىن ابدەن تانيدى، ونى اكەسى اۋباكىر شيپاگەر بولىپ جۇرگەندە ىستەتكەن، قازىرگە دەيىن 40 جىل بولىپتى. جۇماتايدىڭ مال شارۋاشىلىق وڭىرىندە ارالاپ ءجۇرىپ، اۋرۋ كورگەندە باسقان جالپى جولى 200 مىڭ كيلومەتردەن اسادى، ول مال شارۋاشىلىق ءوڭىرىنىڭ جىرا - جىلعاسىنا ابدەن قانىق، بارلىق مالشىنى تانيدى.

  شيپاگەرلىكپەن شۇعىلدانعان 20 نەشە جىلدان بەرى، جۇماتاي «اقشاسى جوق بولسىن، بار بولسىن، الدىمەن ناۋقاستى ەمدەۋ كەرەك» دەيتىن ءبىر قاعيداعا ەجەلدەن تاباندى بولىپ كەلەدى. ونىڭ مالشىلاردان كەشىرىم ەتكەن ءدارى - دارمەك اقىسى، ەمدەۋ اقىسى سياقتى اقىلارى 100 مىڭ يۋاننان استى. ال جۇماتاي وتباسىنداعى 5 جان تۇگەلدەي ونىڭ ەڭبەكاقىسىنا سۇيەنەدى. قىزمەت ىستەپ شارشاپ - شالدىققاندىقتان، جۇماتاي جۇرەك اۋرۋىنا شالدىعىپ، دەنساۋلىعى ءۇستىرت جەردە قىزمەت ىستەۋگە جار بەرمەي كەلەدى، اۋدانداعىلار وعان قىزمەتىن ەگىن شارۋاشىلىق وڭىرىنە اۋىستىرۋدى تالاي رەت ايتقاندا، ول: مەنىڭ كەتۋىمە بولمايدى، مەن كەتسەم، مالشىلار قايتەدى، - دەپ جاۋاپ بەردى.

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم