جاڭا حابارلار

رەسپۋبىليكا ءۇشىن جانىن پيدا ەتكەن ـــ پىڭ جياجىن

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-04-10 19:13:40  
جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى دا ۇزاق تاريحىن داۋىرلەر بويى ءار ۇلت ۇلاندارى ىستىق قاندارىمەن جازىپ قالدىرعان. تاياۋ زاماننان بەرى، قاھارمانداردىڭ اڭگىمەلەرى ەلدى ەرەكشە ءسۇيىندىرىپ، ۇلتتىڭ تاريحي داستاندارىندا ەرلىگىن بارىنشا ايگىلەدى!
ولار جاپا-ماشاقاتتا شىعار جول ىزدەپ، كۇرەس جاساپ ۇلەس قوستى، نەمەسە تۋعان ەلى ءۇشىن ءوزىن ارنادى، ولاردىڭ ءومىر جىرىن اسقاقتاتقان ۇلى سەنىمى مەن رۋحاني جىگەرى جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ەڭسە كوتەرۋىنە، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىنە ارنالدى! وسى جىرعا قوسىپ ماقتان تۇتاتىن قاھارماندار جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ قۇندى رۋحاني بايلىعى. شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىنىڭ جەتەكشىلىگىندەگى جاڭا ساپاردا، ەرلىك جىرىن اسقاقتاتا شىرقاپ، قاھارماندار رۋحىن ساۋلەلەندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ءارى تەرەڭ. «ۇلتتىڭ كوركەيۋى ءۇشىن قاھارمانداردى قاستەرلەيىك» دەگەن ارناۋلى ايداردا بۇگىن سىزدەرگە «رەسپۋبىليكامىز ءۇشىن جانىن پيدا ەتكەن ـــ پىڭ جياجىندى» تانىستىرامىز.
شينحۋا اگەنتىگىنىڭ 4-ايدىڭ 9-كۇنى چىڭدۋدان جولداعان حابارى: چىڭدۋ قالاسى چيڭبايجياڭ رايونىنىڭ چىڭشياڭ قالاشىعىنداعى پىڭ جياجىن گەنارالعا ارنالعان عيباداتحانا ءىشىنىڭ قاق ورتاسىنا بيىكتىگى 10 مەترگە تايايتىن تاس ەسكەرتكىش تۇرعىزىلعان، ەسكەرتكىشتىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىنە «گەنارال پىڭ جياجىن قۇرباننىڭ ەسكەرتكىشى» دەپ جازىلسا، ال شىعىسى مەن باتىسىنا «وتان ءۇشىن باسىن ءباي تىككەن گەنارال پىڭ جياجۇن قۇرباننىڭ ەسكەرتكىشى» دەپ جازىلعان. 1912-جىلى 1-ايدىڭ 26-جىلى ءتۇن ورتاسىندا، بەيجيڭنىڭ سولتۇستىك شيسى كوشەسىندەگى حۇڭلو زاۆوتىندا، چيڭ پاتشاسىنىڭ توڭمويىندار اتامانى لياڭ بيدىڭ قوراجايىنىڭ الدىندا كۇشتى قوپارىلىس تۋىلدى.
 بەيجيڭ-تيانجين وداعى اسكەري ءبولىمىنىڭ باستىعى 23 جاستاعى پىڭ جياجىن جاۋدىڭ اپانىنا ءوزى جالعىز باسىپ كىرىپ، قولدان جاسالعان بومبىمەن لياڭ بيدى ءولتىرىپ، ءوزى دە ەرلىكپەن قۇربان بولادى.
 پىڭ جياجىن، جاناما اتى شي رۋ، سىچۋاننىڭ جينتاڭ دەگەن جەرىنىڭ ادامى (قازىرگى چيڭبايجياڭ رايونى چىڭشياڭ قالاشىعىنىڭ ادامى)، 1888-جىلى 4-ايدىڭ 9-كۇنى تۋىلعان. 1906-جىلى سىچۋان ۋبي مەكتەبىنەن وقۋ تاۋىسىپ، جاپونياعا اسكەري ىستەردى كوزدەن كەشىرىپ، ۇيرەنۋگە بارادى، جاپونياداعى كەزىندە جۇڭگو قوعامىنا كىرىپ، سۇن جۇڭسان مىرزا دارىپتەگەن توڭكەرىستىك يدەيانى قابىلدايدى. 1912-جىلى 1-ايدىڭ 1-كۇنى، جۇڭحۋا مينگونىڭ ۋاقىتتىق ۇكىمەتى نانجيڭدە قۇرىلىپ، سۇن جۇڭسان ۋاقىتتىق زۇڭتۇڭ بولادى، الايدا چيڭ پاتشالىعىنىڭ لياڭ بي باستاعان توڭمويىندار توبى جەڭىلگەنىنە مويىنسال بولماي، پاتشالىق پارتياسىن ۇيىمداستىرىپ، توڭكەرىسكە جانتالاسا قارسى تۇرادى. لياڭ بي پاتشالىق پارتياسىنىڭ كوسەمى، ول چيڭ پاتشاسى ورداسىنىڭ توڭكەرىستىك ۇكىمەتپەن جاراسۋىنا باتىل قارسى تۇرعان ادام، سول كەزدە ول چيڭ ارمياسىن جيناپ توڭكەرستىك ارميامەن شەشۋشى شايقاس جاساماق بولادى. توڭكەرىس جولىنداعى كەدەرگىنى الاستاۋ ءۇشىن، پىڭ جياجىن ءوز ەركىمەن لياڭ بيدى ءولتىرۋ بەكىمىنە كەلەدى. پىڭ جياجىن تەكسەرۋ ارقىلى لياڭ بيدىڭ سەنىمدى شاكىرتى، فىڭتيان اسكەري مەكتەبىنىڭ باقىلاۋشىسى چۇڭ گۇڭنىڭ سىرت كەلبەتىنىڭ وزىمەن ۇقسايتىنىن، چۇڭ گۇڭشا جاسانىپ لياڭ بيمەن كەزىگۋگە بولاتىنىن بايقايدى، سونىمەن ول چۇڭ گۇڭنىڭ تانىسقىسىن باستىرادى، تاعى چيڭ پاتشاسى ارمياسى ساربازىنىڭ ءبىر پار كيىمىن ساتىپ الادى. 1912-جىلى 1-ايدىڭ 26-كۇنى، لياڭ بي وتىرعان ات اربا ءۇيىنىڭ الدىنا كەلىپ، لياڭ بي ات اربادان تۇسە بەرگەندە، ۇستىنە چيڭ پاتشاسى ارمياسى ساربازىنىڭ كيىمىن كيگەن جاس جىگىت وعان ءبىر ءتانىسقىنى ۇسىنادى. لياڭ بي بەيتانىس ادامعا تاڭ قالا قارايدى دا، جىلدام بۇرىلىپ ۇيىنە قاراي جۇرە جونەلەدى. كەنەت، الگى جاس قوينىنان بومبىسىن الىپ شىعادى، بومبىنىڭ قوپارىلىس جاساعان ۇنىمەن قوسا لياڭ بي دە سول جەردە جالمانىنان تۇسەدى، سول جاق اياعى سول جەردە قوپارىلىستان ۇزىلىپ تۇسەدى. بومبىنىڭ جارىقىشاعى باسىنا تيگەن ازامات تا باقىتقا قارسى ەرلىكپەن قۇربان بولادى. مىنە بۇل جىگىت پىڭ جياجىن ەدى، سول كەزدە ول نە بارى 23 جاستا عانا بولاتىن. ەكى كۇننەن كەيىن، لياڭ بي اۋىر جاراقات سەبەبىنەن جان تاپسىرادى، قوپارلىىس بولعان كەزدە تاعى لياڭ بيدىڭ 8 قورعاۋشىسى دا ولگەن بولاتىن. بۇل كەز توڭكەرىسشىلەر توڭكەرىس ءۇشىن جانىن پيدا ەتۋگە پەيىل بولعان جىلدار ەدى. قوپارىلىس تۋىلاردان بۇرىن، پىڭ جياجىن اقتىق حات جازىپ، ەسەپ داپتەرى مەن 200 يۋان كۇمىس تەڭگەنى قاپشىققا سالىپ جولداسىنا تابىس ەتەدى. ول: «رەسپۋبىليكا قۇرىلسا، ءولىمىم داڭق بولماق، ءساتسىز بولسا، ءتىرى جۇرگەنىمنىڭ ءوزى نامىس؛ نامىسپەن ءتىرى جۇرگەنشە، داڭقپەن ولگەنىم ارتىق-دەيدى. مىنە بۇل پىڭ جياجىننىڭ قالدىرعان اقتىق جىرى ەدى. قۇرباننىڭ قانى تەگىن توگىلمەدى. قوپارىلىس ارەكەتى تۋىلىپ 10 نەشە كۇننەن كەيىن، چيڭ پاتشالىعىنىڭ پاتشاسى شۋانتۇڭ جارلىق ءتۇسىرىپ، تاقتان تۇسەتىنىن جاريالايدى، ءسويتىپ، جۇڭگودا 2 مىڭ جىلدان ارتىق ۋاقىتقا جالعاسقان فەودالدىق پاتشالىق ءتۇزىم رەسىمي اقىرلاستى. سۇن جۇڭشان پىڭ جياجىندى ماداقتاپ: «بومبىمەن ەسە قوسقان پىڭ جياجىن»،-دەيدى، ءارى وعان  قۇرىلىق ارمياسى گەنارالى» اتاعىن بەرەدى. جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىن، ماۋ زىدۇڭ ونىڭ وتباسىنداعىلارعا «توڭكەرىستىك قۇربان ارمياسى وتباسىنداعىلاردىڭ داڭقتى ەسكەرتكىش كۋالىگىن» تاراتىپ، پىڭ جياجىندى «ەسەلى ەڭبەگى ماڭگى وشپەيدى» دەپ القايدى. پىڭ جياجىننىڭ دۇنيەدەن وتكەنىنە 100 نەشە جىل بولدى، بۇگىنگى كۇنى ونىڭ تۋعان جەرى چىڭشياڭ قالاشىعىندا وزگەرىس توتەنشە زور. سوڭعى جىلدارى، چىڭشياڭ قالاشىعى ءتۇيىندى قالاشىق قۇرىلىسىن وراي، وسىزامانعى كاسىپتى دامىتۋدى تىرەك، «بەس رايون، ءبىر بەلدەۋدى» جانە بايىرعى قالاشىقتاردى قورعاپ اشۋ كاسىبىن دامىتۋ ورنالاستىرۋىن نەگىز ەتىپ، بۇكىل قالاشىق ەكونوميكاسنىڭ، قوعامىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، نەگىزگى قۇرىلعى قۇرىلىسىنىڭ قادامىن جەدەلدەتىپ، قونىستانۋ ورتاسىن كورنەكتى جاقسارتىپ، قاتىناسى قولايلى، ورتاسى تاماشا، ىقپالى نەداۋىر زور وڭىرلىك ەكونوميا، مادەنيەت ورتالىعىن العاشقى ادىمدا قالىپتاستىردى.

بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە