جاڭا حابارلار

ەلىن قورعاعان ارداگەر ــ ساي-ى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-04-16 13:02:59  
جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى دا ۇزاق تاريحىن داۋىرلەر بويى ءار ۇلت ۇلاندارى ىستىق قاندارىمەن جازىپ قالدىرعان. تاياۋ زاماننان بەرى، قاھارمانداردىڭ اڭگىمەلەرى ەلدى ەرەكشە ءسۇيىندىرىپ، ۇلتتىڭ تاريحي داستاندارىندا ەرلىگىن بارىنشا ايگىلەدى!
ولار جاپا-ماشاقاتتا شىعار جول ىزدەپ، كۇرەس جاساپ ۇلەس قوستى نەمەسە تۋعان ەلى ءۇشىن ءوزىن ارنادى، ولاردىڭ ءومىر جىرىن اسقاقتاتقان ۇلى سەنىمى مەن رۋحاني جىگەرى جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ەڭسە كوتەرۋىنە، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىنە ارنالدى! وسى جىرعا قوسىپ، ماقتان تۇتاتىن قاھارماندار جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ قۇندى رۋحاني بايلىعى. شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىنىڭ جەتەكشىلىگىندەگى جاڭا ساپاردا، ەرلىك جىرىن اسقاقتاتا شىرقاپ، قاھارماندار رۋحىن ساۋلەلەندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ءارى تەرەڭ.
ساي-ى، بۇرىنعى اتى گىن يىن، جاناما اتى سۇڭ پو، حۋناننىڭ شاۋياڭ دەگەن جەرىنىڭ ادامى، تاياۋ زامانعى ۇلى وتانشىل، ايگىلى ساياساتشى، اسكەري ىستەر مامانى، دەموكراتيالىق توڭكەرىسشى.
جاستايىنان ءبىلىم قۋعان ساي ـ ى مەملەكەتتىڭ، حالىقتىڭ قامىن جەپ، تنباي تالپىنۋمەن بولدى، 13 جاسىندا وقىمىستى اتانىپ، 15 جاسىندا حۋنان ءداۋىر مەكتەبىندە وقىپ، 17 جاسىندا جاپونياعا وقۋعا اتتانادى. 1900-جىلى، ساي-ى ەلگە ورالىپ، تاڭ سايچاڭ قوزعاعان تاۋەلسىزدىك ارميا كوتەرىلىسىنە قاتىناسادى، كوتەرىلىس ساتسىزدىككە ۇشىراعاننان كەيىن، ول جاپونياعا كەتىپ، اتىن ى دەپ وزگەرتەدى، قالامىن تاستاپ، سوعىسقا قاتىناسۋعا بەل بۋعان ول سەيجۋ مەكتەبىنە ءتۇسىپ، اسكەري ىستەر كاسىبىن وقىپ، قان توگىپ، ەلىن قۇتقارۋدى ارمانى ەتەدى، 1904-جىلى قىستا جاپونيا قۇرىلىق ارمياسى ساردارلارى مەكتەبىن بىتىرەدى، ول جياڭ بايلي، جاڭ شياۋجۇنمەن بىرگە «جۇڭگونىڭ ءۇش تاڭداۋلى ساردارى» دەپ اتالادى.
ەلگە قايتقاننان كەيىن، ساي-ى ىلگەرىندى-كەيىندى جياڭشي، حۋنان، گۋاڭشي، يۇنناندا جاڭا ارميانى جاتتىقتىرىپ، اسكەري ءبولىمدى رەتتەپ، اسكەري ىستەر دارىندىلارىن تاربيەلەپ، چيڭ پاتشالىعىنا قارسى توڭكەرىستى قوزعاۋعا بار زەيىنىن جۇمسايدى. 1911-جىلى 10-ايدا، ۋچاڭ كوتەرىلىسى بۇرق ەتە تۇسكەننەن كەيىن، ول يۇنناندا بەلسەنە ءۇن قوسىپ، كۇنميڭ جاڭا ارمياسىنىڭ «چۇڭجيۋ كوتەرىلىسىن» قوزعاپ جانە وعان باسشىلىق ەتىپ، چيڭ پاتشالىعىنىڭ يۇننانداعى ۇستەمدىگىن ءبىر جولاتا اۋدارادى ءارى يۇننان ارمياسى ۇكىمەتىنىڭ اسكەري امىرشىلىگىنە كورسەتىلەدى. يۇنناندى باسقارىپ تۇرعاندا، ساي-ى يۇنناننىڭ جانە ماڭىنداعى رايوننىڭ ءبىر تۇتاستىعى مەن ورنىقتىلىعىن قورعاۋمەن بىرگە، اسكەري ۇكىمەتىنىڭ ساياسي، ەكونوميكا، اسكەري ىستەر، مادەنيەت، وقۋ-اعارتۋ سياقتى جاقتارىندا دەموكراتيالىق توڭكەرىستىك سيپاتتى ءبىر سىپىرا رەفورمالاردى جۇرگىزۋىنە باسشىلىق ەتىپ، يۇننانىڭ ەكونوميكاسىنىڭ، قوعامىنىڭ تاياۋ زاماندانۋىن ىلگەرىلەتۋدە ماڭىزدى ءارى كەلەلى ىقپال جاسايدى.
1915-جىلى، يۋان شىكاي پاتشالىق ءتۇزىمدى قالپىنا كەلتىرگەندە، ساي-ى تاڭ جيياۋ، لي ليەجۇن قاتارلىلارمەن بىرگە يۇنناندا قارۋلى دۇربەلەڭ تۋدىرىپ، اسكەردى جۇمىلدىرىپ، يۋان شىكايدى جازالاۋ جورىعىنا اتتانادى ءارى ناۋقاستانىپ ءجۇرىپ مەملەكەتتى قورعاۋ ارمياسى 1-ارمياسىنىڭ باس قولباسشىلىعى مىندەتىن ۇستىنە الىپ، اسكەردى باستاپ، سىچۋاننىڭ وڭتۇستىگىندە يۋان شىكاي ارمياسىمەن قايسارلىقپەن شايقاس جاساپ، سوڭىندا پاتشالىق ءتۇزىمدى كۇشىنەن قالدىرىپ، رەسپۋبىليكانى قالپىنا كەلتىرەدى. ساي-ى رەسپۋبىليكانى قايتا قالپىنا كەلتىرگەن ەڭبەگىمەن ەل قورعاعان ارداگەر دەپ ءماراپاتتالادى.
ەل قورعاۋ سوعىسى اياقتاعاننان كەيىن، ساي-ى سىچۋاننىڭ اسكەري ءامىرشىسى، قوسىمشا ولكە باستىعى بولىپ، سىچۋاندى وڭاۋعا كۇش سالادى، الايدا جۇتقىنشاق ناۋقاسى اۋىرلاپ، جاپونياعا ەمدەلۋگە بارعان ول 1916-جىلى 11-ايدىڭ 8-كۇنى، فۋكۋوكا مەدەتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شيپاحاناسىندا 34 جاسىندا ناۋقاس سەبىنەن دۇنيەدەن وتەدى، كەلەسى جىلى 4-ايدىڭ 12-كۇنى، يۋەلۋ تاۋىنا مەملەكەت اتىنان جەرلەنىپ، مينگو داۋىرىندەگى مەملەكەت اتىندا جەرلەنگەن تۇڭعىش ادام بولادى.

بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە