جاڭا حابارلار

جالپى حالىق قاتىناسىپ، ەكولوگياسى قونىستانۋعا ءجايلى كوركەم اۋىل-قىستاقتى ورتاق قۇرا باستادى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-04-30 10:46:49  

جيناق حابار: كوركەم جۇڭگو قۇرۋدا، كوركەم اۋىل-قىستاق قۇرۋدان ايرىلا المايمىز، پارتيا 19-قۇرىلتايى بايانداماسىندا، اۋىل-قىستاقتى كوركەيتۋ ستراتەگياسىن اتقارۋدا، كوركەيگەن كاسىپ، قونىستانۋعا ءجايلى ەكولوگيا، وركەنيەتتى اۋىل سالتاناتى، ءونىمدى وڭاۋ، شالقىعان تۇرمىس بولۋ جالپى تالابى بويىنشا، اۋىل شارۋاشىلىعىن، اۋىل-قىستاقتى وسىزامانداندىرۋدى جەدەل ىلگەرىلەتۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى. كەزەكتە، رايونىمىزدىڭ جەر-جەرى ۇكىمەت باسشىلىق ەتىپ، جالپى حالىق قاتىناساتىن ءتاسىلدى قولدانۋ ارقىلى ەكولوگياسى قونىستانۋعا ءجايلى كوركەم اۋىل-قىستاقتى ورتاق قۇرا باستادى.
قاتار-قاتار تىزىلگەن بايىرعى ۇلگىدەگى سارى ءتۇستى شاعىن عيماراتتار، تاقتا تاس توسەلگەن جولدار، جولدىڭ ەكى جاعاسىنداعى كوككە بوي سوزعان اق تەرەكتەر-تۇرپان قالاسى ءيدىقۇت رايونىنىڭ يارعول شاعىن قالاشىعىنا كىرگەن ادامدى بەينە تاڭ پاتشالىعىنىڭ گۇلدەنگەن داۋىرىندەگى يارعول بايىرعى قالاسىنا قايتا ورالعانداي اسەرگە بولەيدى.
«1-مامىردىڭ» قىسقا دەمالسىندا، يارعول بايىرعى قالاسىن ارالاعان ساياحاتشىلار كورشى يارعول شاعىن قالاشىعىنا بارىپ، وزگەشە كورىنىستى سەزىندى، حۋناننان كەلگەن ساياحاتشى ي جيڭيۇي بىلاي دەدى: « مۇنداي كوشەدە جۇرگەندە، ۋاقىتتىڭ ءوزى باياۋ ءوتىپ جاتقانداي سەزىلىپ، تاماشا تىنىش سەزىمگە بولەنەدى ەكەنسىڭ. تۇتاس يارعول شاعىن قالاشىعىندا قويۋ ءداستۇرلى تاريحي مادەنيەت ساقتالعان، وعان تۇتاسقان وسىزامانعى وركەنيەتتى تاماشا كورىنىس، تازا دا رەتتى، جانعا ءجايلى جاعداي ساپارىمىزدىڭ ءسانىن ءتىپتى اسىردى».
يارعول شاعىن قالاشىعى 2014-جىلى 11-ايدا قۇرىلعاننان بەرى، قىستاقتاعى 180 وتباسى بەيقۇت ۇيگە كوشىپ كىردى. سوڭعى جىلدارى، تۇرپان قالاسى ءيدىقۇت رايونىنىڭ يار قالاشىعى دامۋ ابزالدىلىعىنا ۇشتاستىرىپ، تاريحقا قۇرمەت ەتىپ، ديحانداردىڭ تىلەگىن ەسكەرىپ، ورنالاستىرۋى تاماشا، تۇرمىسقا ءجايلى، ورتاسى كوركەم، ەكولوگياسى ابزال يارعول شاعىن قالاشىعىن قۇردى. تۇرپان قالاسى ءيدىقۇت رايونى يار قالاشىعىنىڭ ورىنباسار باستىعى، يارعول قىستاعى پارتيا باس يەچەيكاسىنىڭ شۋجيى شەريزات ابدۇۋار بىلاي دەدى: «باس شۋجي شي جينپيڭ العا قويعان ``اۋىل-قىستاقتى كوركەيتۋ ستراتەگياسىن اتقارۋدا، اۋىل-قىستاق ەكولوگياسىن كوركەيتۋدى ىلگەرلەتۋ`` بويىنشا قىستاعىمىزدىڭ تۇرمىستىق قۇرىلعىلارى، تازالىق، جاسىلداندىرۋ، جارىقتاندىرۋ سياقتى ينجەنەريالارىن جالعاستى كەمەلدەندىرىپ، ەكولوگياسى قونىستانۋعا ءجايلى تاماشا ورتا جاراتىپ، اناعۇرلىم جاس دارىندىلاردى اۋىل-قىستاقتا قالىپ دامۋعا باۋراپ، يارعول قالاشىعىن ءارى ءماندى، ارى كوركەم باۋ-باقشا قىستاعى ەتىپ قۇرىپ شىعامىز».
«تاۋى مەن سۋى كوزايىم، كوكەيدە ماڭگى قالادى»،-مىنە بۇل ادامداردىڭ كوركەم اۋىل-قىستاققا دەگەن تاماشا ارمانى. باس شۋجي شي جينپيڭ، جىجياڭ ولكەسى 15 جىل تىنباي ەڭبەك ەتىپ، «مىڭ قىستاقتى ۇلگى ەتىپ، 10 مىڭ قىستاقتى رەتتەپ وڭاۋ» ينجەنەرياسىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، نەشە ون مىڭ كوركەم اۋىل-قىستاقتى قۇردى، دەپ اتاپ كورسەتتى. جەر-جەر جىجياڭنىڭ تاماشا تاجىريبەلەرى مەن ادىستەرىن اناعۇرلىم جالپىلاستىرىپ، جەر جاعدايىنا قاراي ىستەپ، دالمە-ءدال شارا قولدانىپ، ەكولگياسى قونىستانۋعا ءجايلى كوركەم اۋىل-قىستاقتى قۇرىپ، قالىڭ ديحانداردىڭ اۋىل-قىستاقتى كوركەيتۋدەن اناعۇرلىم كوپ تيىمدىلىككە يە بولىپ، تابىس سەزىمى مەن باقىت سەزىمىنە بولەنۋىنە مۇمكىندىك جاراتۋ كەرەك.
تاكلاماكان ءشولىنىڭ وڭتۇستىك جيەگىندەگى لوپ اۋدانى اچچىق اۋىلىنىڭ كليماتى ەرەكشە قۇرعاق، قۇمدى بورانى قاتتى بورايدى. الايدا جەرگىلىكتى ورىنداعى ديحانداردىڭ نەشە جىل سىناق جۇرگىزۋى ارقىلى اۋىل بويىنشا اۋلانى وزگەرتۋگە ۇشتاستىرىپ، باقشا ۇلگىسىندەگى اۋىل-قىستاقتى قۇردى. لوپ اۋدانى اچچىق اۋىلى پارتكومنىڭ شۋجيى فۋ جىڭلۇڭ بىلاي دەدى: «بارلىق ديحان وتباسىنىڭ ءۇيىنىڭ الدى-ارتىنا، جولدىڭ ەكى بويىنا جانە وزەن ارناسىنىڭ ەكى جاعالاۋىنا روزا گۇلىن كەڭ كولەمدە ەگىپ، اچچىق اۋىلىن گۇل جايقالعان اۋىل ەتىپ قۇردىق. ءبىز بۇقارا ىرىقتى قاتىناساتىن وسىنداي قۇرىلىستى جۇرگىزۋ ارقىلى وتباسىلارىندا كوكتەم كەلسە اۋلاسىنداعى گۇلدەر جايقالىپ اشىلىپ، جازدا اعاش ساياسىندا سالقىندايتىن، كۇزدە جەمىسى توگىلىپ، قىستا جانعا جايلى جىلى بولاتىن ءتورت ماۋسىمى كوركەم كورىنىستى قالىپتاستىردىق».
اچچىق اۋىلىندا جيىنى 3 قىستاق بار، بارلىعى كەدەي قىستاق، جەرگىلىكتى ورىننىڭ تەڭىزدەي تولقىعان كوركەم گۇل كورىنىسىنە سۇيەنىپ قۇرعان وزگەشە اۋلا نىسانى 5-ايدىڭ 1-كۇنى جاپپاي اشىلىپ، 50 كەدەي ديحاندى كاسىپتەنۋگە باستايدى.
كوركەم اۋىل-قىستاق قۇرۋعا مۇقتاج، بۇدان دا ماڭىزدىسى باسقارۋدى، ءار-ءبىر ادامنىڭ كوركەم اۋىل-قىستاقتىڭ تاۋى مەن سۋىنا، ءبىر تال شوبىنە دەيىن ويداعىداي قورعاۋىن قاجەت ەتەدى. تاياۋدا، قۇتىبي اۋدانى ىرشىليديان قالاشىعى شياۋتۋحۇل قىستاعى قىستاق تۇرعىندارى قۇرىلتايىن اشىپ، جاڭادان جاسالعان «قىستاق تۇرعىندارى ەرەجەسىن» تاراتتى، «وسى قىستاق تۇرعىندارى ەرەجەسىندە» قوعام اماندىعى، ورتا تازالىعى، توكتەن پايدالانۋ، ورتتەن ساقتانۋ حاۋىپسىزدىگى، قىستاق سالت-ساناسى، كورشىلەر قاتىناسى، نەكە، وتباسى سياقتى 5 ءىرى جاقتاعى 41 تارماق قامتىلدى.
«قىستاق تۇرعىندارى ەرەجەسى» اتقارىلعان جارىم ايدان بەرى، قىستاقتا قۋانارلىقتاي وزگەرىس تۋىلدى. قىستاق تۇرعىنى ياڭ حۋدىڭ ءۇيىنىڭ قاسىندا ءبىر قوقىر-قوقسىق توگەتىن ارنايى قالتقى بار بولاتىن، قىستاق تۇرعىندارى قوقىر-قوقسىعىن تۇگەل وسى جەرگە اكەلىپ بەي-بەرەكەت لاقتىراتىندىقتان، ونىڭ ءۇيىنىڭ ماڭى بىلىعىپ جاتاتىن. قازىر «قىستاق تۇرعىندارى ەرەجەسى» اتقارىلعاننان كەيىن ورتا تازالىعى كوپ جاقساردى. ياڭ حۋ بىلاي دەدى: «كوپشىلىك قوقىر-قوقسىعىن سانالىلىقپەن قوقىر-قوقسىق توگەتىن ارنايى قالتقىنىڭ ىشىنە تاستايتىن بولدى. كوپشىلىكتىڭ ساناسى ءوسىپ، ساپاسى جوعارىلاعانداي بولدى. ءۇيىمنىڭ ماڭايى دا كوپ تازارىپ قالدى».
بۇگىنگى كۇنى «قىستاق تۇرعىندارى ەرەجەسىنىڭ» تەجەۋىندە، قىستاقتىڭ ورتاسى ءتىپتى رەتتەلىپ، كورشىلەر بەرەكەسى بەكەمدەلىپ، قوعام اماندىعى دا اناعۇرلىم ورنىقتى بولدى، قۇتىبي اۋدانى ىرشىليديان قالاشىعى پارتكومىنىڭ شۋجيى ياڭ حايپىڭ بىلاي دەدى: « ءبىز نەگىزگى قۇرىلعىلاردى جاقسارتۋعا كۇش سالۋمەن بىرگە، تاعى ناشار ادەتتەردى وڭاپ، سوتسياليستىك وزەكتى قۇن كوزقاراسىن ورناتىپ، اۋىل سالتى وركەنيەتى قۇرىلىسىن شىنايى مىقتى يگەرىپ، قىستاق تۇرعىندارىنا جاراسىمدى، كوركەم، قونىستانۋعا ءجايلى تۇرمىس ورتاسىن جاراتىپ، بۇقارانى ورتاق قۇرۋعا، تيىمدىلىكتەن ورتاق يگىلىكتەنۋگە باستاپ، اناعۇرلىم كوپ يگىلىككە كەنەلۋىنە مۇمكىندىك جاسادىق».


بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە