جاڭا حابارلار

تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگى ەكپىندەي ىلگەرىلەدى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى    2018-06-05 18:21:08  

تولقىن اتقان وزەكتى رايون (4)
ءتىلشىمىز جاۋ گۋاڭپيڭ

 5 - ايدىڭ 26 - كۇنى ەرەكشە ترانسفورماتور سەرىكتەستىگىنىڭ قىزمەتشىلەرى 800± كيلوۆولتتىق تۇراقتى توك - اينىمالى توك ترانسفورماتورىن باپتاۋدا. ەرەكشە ترانسفورماتور سەرىكتەستىگى بازار سۇرانىسىن ارقاۋ ەتىپ، سيفرلاندىرۋدى، ينتەرنەتتىك جۇيەگە كوشىرۋدى، زەردەلىلەندىرۋدى كاسىپتىك باسەكەلىك قۋاتتى جوعارىلاتۋدىڭ تەحنيكالىق ءتۇيىنى ەتىپ، ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى جۇمساق تۇراقتى توكتى ترانسفورماتسيالاۋ كلاپانى سياقتى جاڭا تەحنيكالىق ونىمدەردى دەربەس زەرتتەپ جاساپ شىقتى، سونداي - اق ترانسفورماتوردىڭ شەشۋشى، وزەكتى بولشەكتەرىن زەرتتەۋدى كۇشەيتىپ، «جوعارى دەڭگەيلى تەحنيكالىق جابدىقتاردى شينجياڭدا جاساۋ» جاعىندا كورنەكتى ۇلەس قوستى.
سۋرەتتى تيان يۋان تۇسىرگەن

 40 جىلدا زور وزگەرىستەر جارىققا شىقتى. رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋدىڭ تولقىنىندا، پامير ۇستىرتىنەن التاي تاۋىنا، تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىنە دەيىن بارشا جۇرت جابال ات سالىسىپ، شىت جاڭا بەينەگە ەنگەن دامۋ كەرەمەتتەرى جارىققا شىعىپ، سالتاناتپەن ەكپىندەي ىلگەرىلەگەن ۇدەرىستىڭ كۋاسى بولدى.
  جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەپ، اركىم ءوز ارتىقشىلىقتارىن تانىتتى
  كەڭ - بايتاق شينجياڭ تيپتىك شۇرات شارۋاشىلىعىنا جاتادى، بولىكتەرگە بولىنگەن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگىزگى ۇلگىسى تۇرلىشە وڭىرلەردىڭ وندىرگىش كۇشتەرى اراسىندا ءبىرشاما ۇلكەن پارىقتاردىڭ، تۇرلىشە دامۋ ەرەكشەلىكتەرىنىڭ جارىققا شىعۋىنا اپارىپ سوقتى. رەفورما جاسالىپ، ەسىك اشىلعان 40 جىلدان بەرى، رايونىمىزداعى ايماق، وبلىس، قالالار ورايدى مىقتى يگەرىپ، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەپ، ىرىقتىلىقپەن ءىس تىندىرىپ، جاڭالىقتار اشىپ، دامۋدىڭ باي تاجىريبەلەرىن قاراستىرىپ، ءوزىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىنا ۇيلەسەتىن دامۋ باسىمدىعىن قالىپتاستىردى.
  ونەركاسىپكە ۇيلەسەدى، ساۋداعا ۇيلەسەدى، ەگىن شارۋاشىلىعىنا ۇيلەسەدى، مال شارۋاشىلىعىنا ۇيلەسەدى... رەفورما جاسالىپ، ەسىك اشىلعان العاشقى تۇستاعى شينجياڭدا، جەر - جەر ءىس جۇزىندىك جاعدايدى ارقاۋ ەتىپ، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەپ، وزدەرىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن كورسەتىپ، وزدەرىنىڭ دامۋ جولىنا ءتۇسىپ، دامۋ ەرەكشەلىكتەرىن ايگىلەدى. اۋىل - قالاشىق كاسىپورىندارى تەبىندەپ، شەكارا وتكەلى ەكونوميكاسىنىڭ جاعدايى ايتارلىقتاي بولدى، جەمىس - جيدەك مەكەندەرى بارعان سايىن مولايدى، ماقتا ءوندىرىسى ارتتى... ال رەفورما جاسالىپ، ەسىك اشىلۋدان بۇرىن، وزگەشە كۇن نۇرى، جىلۋ، سۋ، جەر بايلىعىنىڭ شينجياڭعا اكەلگەن كوپتەگەن جاراتىلىستىق بايلىق باسىمدىعى تولىق ساۋلەلەندىرىلمەگەن ەدى.
  «ءبىر قارا، ءبىر اق» ستراتەگياسىنىڭ العا قويىلۋى دا وسى جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي دامۋ جولىنىڭ تابيعي تاڭداۋى.
  ىلە، بۇراتالا، تارباعاتاي، قاشقار، قىزىلسۋ سياقتى شەكاراداعى وڭىرلەر باتىسقا ەسىك اشۋدىڭ الدىڭعى شەبىندە تۇرعان شەكارا وتكەلى باسىمدىعىنان تولىق پايدالانىپ، شەكارا وتكەلى ەكونوميكاسىن كۇش سالا دامىتىپ، حالىقارا، ەل ءىشى سىندى ەكى بازاردان، ەكى ءتۇرلى بايلىقتان ويداعىداي پايدالانىپ، شىعىسپەن بايلانىس جاساپ، باتىسقا شىعارىپ، باتىستان اكەلىپ، شىعىسقا جونەلەتتى، ءوڭىردىڭ ناقتى ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى جالىنداي ءتۇستى.
  ەرەكشە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى، ەنەرگيا، كەن سياقتى باسىمدىققا يە بايلىققا ارقا سۇيەگەن سانجى، بايىنعولين، تۇرپان، قۇمىل، اقسۋ، قاشقار سىندى 6 ايماق، وبلىس، قالا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جىنتىكتەي مانەرلەۋ، توقىماشىلىق، كيىم - كەشەك، جابدىق جاساۋ، سونداي - اق جاڭا ەنەرگيا كاسىپتەرىن بەلسەنە دامىتىپ، كولەمى ءار الۋان كاسىپ شوعىرىن قالىپتاستىردى.
  وڭىرلەر بىرلەسىپ قيمىلداپ، ومىرشەڭدىك كۇشى ەكپىندەي العا باستى
  رەفورما − قامال الۋ شايقاسى، ىلعي دا ءتۇزىلىستى، مەحانيزمدى جاڭالاۋ ارقىلى دامۋداعى كەدەرگىلەردى الاستاۋعا تۋرا كەلەدى. ءۇرىمجى قالاسى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ توعىسپالى، بىرلەسىپ دامۋىن، ءتىپتى جاقسى، ءتىپتى تەز دامۋىن ىلگەرىلەتەتىن رەفورما سىناق اتىزىنا اينالدى.
  2011 - جىلى 1 - ايدا ءۇرىمجى قالالىق ەكونوميكالىق - تەحنيكالىق اشۋ رايونى مەن توۋتۇنحى رايونى، ءۇرىمجى جوعارى، جاڭا تەحنيكا كاسىپتەرىن اشۋ رايونى مەن جاڭا قالا رايونى «رايون مەن اكىمشىلىكتى بىرىكتىرۋ» رەفورماسىن ءبىر مەزگىلدە جولعا قويدى. ابزال بايلىق ساپالى ورنالاستىرىلىپ، بىرگە ءبىردى قوسسا ەكىدەن ۇلكەن بولۋ اسەرى جارىققا شىقتى. بۇگىندە ءۇرىمجى قالاسىندا وسى زامانعى كاسىپ جۇيەسى كۇن سايىن كەمەلدەنىپ، كاسىپ سالاسى مەن قالانىڭ توعىسپالى دامۋى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەۋدە.
  ءۇرىمجى مەن سانجى جول قاتىناسىن بىرگە تورلاستىرۋ، كاسىپ سالاسىن بىرگە جايعاستىرۋ، ينفورماتسيادان بىرگە پايدالانۋ، بايلىقتان بىرگە يگىلىكتەنۋ سىندى ءبىر تۇلعالانا دامۋدى جولعا قويعان 13 جىلدان بەرى، باسىمدىقتار ارقىلى ءبىرىن - ءبىرى تولىقتاۋدى شىن مانىندە جۇزەگە اسىردى، ەكى جەردەگى مەملەكەت دارەجەلى ەكسپورتتىق مانەرلەۋ رايوندارى، اشۋ رايوندارى جانە ونەركاسىپ باقشا رايوندارى ءبىر - بىرىنە جاراسىپ، قارىشتاپ دامىدى.
  مۇنداي بەلسەندى ىزدەنىستەردى بايىنعولين موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىسى دا جۇرگىزۋدە، كورلا - لوپنۇر ءبىر تۇلعالانىپ، كورلانى وزەك ەتكەن ءبىر ساعاتتىق ەكونوميكالىق شەڭبەردى قۇرىپ، قۇرىلىمى ۇيلەسىمدى، ءوزارا پايدا جەتكىزىپ تەڭ ۇتاتىن، سايكەسە داميتىن جاڭا ۇلگى قالىپتاستىردى.
  بولىكتەرگە ءبولىنۋدى جانە اكىمشىلىك رايوندار اراسىنداعى شەكارالىق شەكتەۋدى تالقانداپ، رايون ىشىندەگى ەكونوميكانىڭ توعىسپالى دامۋىن، بىرلەسە دامۋىن جەبەۋ سوڭعى جىلدارداعى رايونىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى جارقىن تۇيىنگە اينالدى.
  قارامايلى قالاسى جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ وزەكتى رايونىن قۇرۋدىڭ قاتىستى كەڭەستىك تاقىرىپتارىن ارقاۋ ەتىپ، ءۇرتىس بىرنەشە جىل جوعارى دارەجەلى تالقى مىنبەرىن وتكىزىپ، سولتۇستىك شينجياڭنىڭ باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ بىرلەسىپ دامۋىن ىلگەرىلەتۋگە اقىل - پاراسات جاعىنان پارمەندى قولداۋ كورسەتىپ، جاپپاي ورتاق تانىمعا قول جەتكىزى ءارى ءوڭىر سەلبەستىگىن شىنايى ىلگەرىلەتۋ جاعىندا كوپ سالالاردا سەلبەستىك كەلىسىمىن جاساستى.
  ءۇرىمجى، سانجى، شىحىزى، قۇمىل سياقتى جەرلەردىڭ جوعارى، جاڭا تەحنيكا رايوندارى مەن اشۋ رايوندارى كاسىپ سالالارى اراسىندا سەلبەسىپ دامۋ ۇستانىمىن امالياتتا ايگىلەپ، جاڭا كينەتيكالىق ەنەرگيانى كۇش سالا جەتىلدىرىپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن جەتىستىكتەردى يگىلىككە جاراتۋعا شابىتتاندىرۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، عىلىم - تەحنيكالىق جەتىستىكتەردىڭ يگىلىككە جاراۋىن ىلگەرىلەتىپ، جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىك كۇشىن ۇزدىكسىز ارتتىردى.
  ونەگەلى جەتەكشى بولىپ، بيىكتەردەن كورىندى
  الدىمەن دامىعان، جەدەل دامىعان تيانشاننىڭ سولتۇستىك بەتكەي ەكونوميكالىق بەلدەۋى كەزەكتە شينجياڭداعى ەكونوميكاسى ەڭ دامىعان، كاسىپ سالاسى ەڭ شوعىرلانعان، دارىندىلار ەڭ كوپ جينالعان وڭىرگە اينالدى، بايتاق شينجياڭنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ بيىگىنە اينالدى، سونداي - اق قوس قاناتتىڭ جانە شينجياڭداعى باسقا دا وڭىرلەردىڭ ءارى جاقسى، ءارى تەز دامۋىن جەبەيتىن جالپىلىق ۇلگى كورسەتۋ رايونىنا اينالدى.
  اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى 2017 - جىلى جاريالاعان «تيانشاننىڭ سولتۇستىك بەتكەي ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ قارىشتاۋىنا جەتەكشىلىك ەتۋ ارەكەت جوسپارىندا» (2016 - جىلدان 2020 - جىلعا دەيىن) «13 - بەسجىلدىق» جوبا كەزىندە تيانشاننىڭ سولتۇستىك بەتكەي ەكونوميكالىق بەلدەۋ ءوڭىرىنىڭ ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنىنىڭ ارتۋ قارقىنىن باتىس وڭىردەگى ولكە، اۆتونوميالى رايونداردىڭ الدىڭعى لەگىندە ساقتاپ، ادام باسىنا تۋرا كەلەتىن وڭىرلىك ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنىن شىعىس بولىك تەڭىز جاعالاۋىنداعى وڭىرلەردىڭ ورتاشا دەڭگەيىنە جەتكىزىپ، جاسىل GDP ۇلەسىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، قالا - قالاشىقتانۋ سالىستىرماسىن %70 كە جەتكىزۋ العا قويىلدى.
  ءۇرىمجى، سانجى، شىحىزى سياقتى جەرلەردە جەل ەلەكترى، فوتو - ۆولت، ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ وزگەرتۋ، اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارى سياقتى جابدىق جاساۋ كاسىبى باقشا رايونى قالىپتاسىپ، كاسىپ سالاسىنىڭ شوعىرلانۋ دەڭگەيى %90 تەن استى، اسىرەسە، ۇرىمجىدەگى مەملەكەت دارەجەلى 3 اشۋ رايونىنىڭ جەتەكشىلىك رولى كورنەكتىلەنىپ، وزىق جابدىق جاساۋ كاسىبى، ستراتەگيالىق جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالاسى، جوعارى، جاڭا تەحنيكالىق كاسىپتەردى جىلدام دامىتۋ، ەلەكتروندى ساۋدا، جۇمساق بولشەك ينفورماتسياسى، ينتەرنەت فينانسى سياقتى جاڭادان كوركەيگەن كاسىپتىك كۇي جەدەل شوعىرلانىپ، وسى زامانعى قىزمەت كورسەتۋ كاسىبى جەدەل دامىپ، وسى زامانعى كاسىپ جۇيەسى نەگىزىنەن قالىپتاستى.
  تيانشاننىڭ سولتۇستىك بەتكەي ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋدان ۇلگى كورسەتۋىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، جەر - جەر كاسىپ قۇرىلىمىن جاقسارتۋ، ەرەكشە باسىم كاسىپتەردى دامىتۋ، دامۋ تاسىلىنە بۇرىلىس جاساۋ امالىن قولدانىپ، 1 - كاسىپ دەڭگەيىن كوتەرۋدى، 2 - كاسىپتى ءتۇيىندى يگەرۋدى، 3 - كاسىپتى بارىنشا دامىتۋدى ىلگەرىلەتتى. ىلە، التاي، تۇرپان، قاشقار سياقتى جەرلەردە ساياحات كاسىبىن ۋاكىل ەتكەن 3 - كاسىپتىڭ دامۋى تەزدەدى. كەزەكتە قىزمەت كورسەتۋ كاسىبى رايونىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ارتۋىن ىلگەرىلەتەتىن نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشكە اينالدى.
  سالىستىرۋدىڭ، ۇيرەنۋدىڭ، باسىپ وزۋدىڭ، كومەكتەسۋدىڭ ارقاسىندا ۇدەرە العا تارتتى  
  5 - ايدىڭ 27 - كۇنى يۇرۇڭقاش وزەنى جاعالاۋىنداعى شينجياڭ جيڭحى توقىماشىلىق عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ قابىقشا قۇرىلىمدى 4 زاۆود سەحىندا قاربالاس جۇمىس ءجۇرىلىپ جاتتى. 2 جىلدىڭ الدىندا حوتانعا جايعاسقان وسى بەيجيڭنەن شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كاسىپورىن وندىرگەن ءتۇرلى جوعارى عىلىم - تەحنيكا كاسىپ سالاسى پايدالاناتىن توقىما ونىمدەر ەل ءىشى - سىرتىنا ساتىلدى ءارى 910 كەدەيدى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىردى.
  شينجياڭعا كومەكتەسۋ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ ارەكەتى ءجۇرىلىپ قالماستان، جەر - جەر سۋبيەكتتىك رولدارىن بۇرىنداعىداي ساۋلەلەندىرىپ، كەدەيلەردى دالمە - ءدال سۇيەمەلدەۋ بويىنشا كەدەيلەرمەن تۋىستاسىپ، كەدەيلىكتەن دالمە - ءدال قۇتىلدىرۋ بويىنشا كەدەيلىكتىڭ تامىرىن قازىپ، ناعىز كەدەيلەردى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋ، كەدەيلىكتەن شىنايى قۇتىلدىرۋ سىندى ساياسي جاۋاپكەرلىكتى باتىل ارقالادى.
  رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ جوڭكىلگەن اعىنىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، جەر - جەر ءتۇيىن بەلگىلەپ، دامۋ جوسپارىن جوعارى دەڭگەيدە جاساپ، وزاتتارمەن سالىستىرىپ پارىقتى تاۋىپ، تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە سالىستىرۋ، ۇيرەنۋ، باسىپ وزۋ، كومەكتەسۋ رايى بىرتىندەپ كۇشەيىپ، ۇدەرە العا تارتقان جالىندى جاعداي جارىققا شىقتى، اسىرەسە، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ وزەكتى رايونى قۇرىلىسىنىڭ تاريحي ورايىن مىقتى يگەرگەن جەر - جەر ەكونوميكانىڭ باياندى، اقاۋسىز دامۋىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ جالپىلىق ىلگەرىلەتۋىمەن «جالپى ۇندەستىك» قالىپتاستىردى.
  «5 وتكەل، 8 ەلمەن شەكارالاسۋ، ءبىر جولمەن ەۆروپا - ازياعا تۇتاسۋ» سىندى ەرەكشە وڭىرلىك باسىمدىعى بار قاشقار جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ وزەكتى رايونىنداعى ماڭىزدى ءتۇيىلىس ءتۇيىنى، جۇڭگو - پاكيستان ەكونوميكالىق ءدالىزىنىڭ باستالۋ ءتۇيىنى سىندى وڭىرلىك باسىمدىعىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، قاشقار ەكونوميكالىق اشۋ رايونى قۇرىلىسىنىڭ جانە شىعىسپەن بايلانىس جاساپ، باتىسقا شىعارۋداي بازا قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، كاسىپ شوعىرىن، اۋە - پورت بىرلەسپە تاسىمالىن ىلگەرىلەتىپ، جالپىلىق باجىسىز رايوننىڭ، اۋەجاي ماڭىنداعى ەكونوميكالىق رايوننىڭ ۇلگى كورسەتۋدەگى جەتەكشىلىك ونىمدىلىگىن ساۋلەلەندىرىپ، ءىش پەن سىرتتى بايلانىستىرۋ، قوس باعىتتا ەسىك اشۋ جاعدايىن قالىپتاستىردى.
  ءۇرىمجى، قاشقار، ىلە وڭىرلىك سىرتقا ەسىك اشۋ ستراتەگياسىن مەملەكەتتىڭ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى قۇرىلىسىنا جانە باتىسقا ەسىك اشۋ جالپى تۇلعالىق ورنالاستىرۋىنا توعىستىرىپ، ماڭىزدى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزدى، قاشقار ەكونوميالىق اشۋ رايونى، قورعاس ەكونوميكالىق اشۋ رايونى قۇرىلىسى العاشقى ادىمدا كولەم قالىپتاستىرىپ، جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارا سەلبەستىك ورتالىعىنىڭ جۇڭگو جاعىنداعى سايكەستى رايونى جانە قاشقار، ءۇرىمجى جالپىلىق باجىسىز رايونى جابىق تيجارات جۇرگىزدى. ءۇرىمجى حالىقارالىق قۇرلىقتىق پورت رايونىنىڭ قۇرىلىسى تاس جول، تەمىر جول، تەڭىز جولى بىرلەسپە تاسىمالىن جاپپاي ىسكە قوسىپ، العاش رەت جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ جانە 21 - عاسىر تەڭىز جىبەك جولىنىڭ كەڭ كولەمدى توعىسۋىن جۇزەگە اسىردى.
  قۇبا شولدەگى مەرۋەرت شىحىزىدان تارتىپ، تاياۋ جىلداردان بەرگى ۋجياچۇي، ارال، تۇمسۇق، بەيتۇن، تيەمىنگۋان، قوس وزەن، كوكدالا سياقتى بيڭتۋانداعى جاڭادان كوركەيگەن قالالاردىڭ قارىشتاۋىنا دەيىن، وڭتۇستىك شينجياڭداعى، سولتۇستىك شينجياڭداعى بيڭتۋان قالا شوعىرى قۇرىلىسى بارلىق جەردەن سالىنىپ، بيڭتۋاننىڭ ورنىقتىرعىش، دومنا پەش، ۇلگى كورسەتۋ رايونى بولعان ەرەكشە رولىن اناعۇرلىم ساۋلەلەندىردى ءارى بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىن توعىسپالى دامۋدىڭ، سالىستىرۋ، ۇيرەنۋ، باسىپ وزۋ، كومەكتەسۋدىڭ جاڭا تەكشەسىنە اينالىپ، تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىن شەكارانى بىرگە قورعاۋدىڭ، ىنتىماقتاسىپ بىرگە قۇرۋدىڭ، بايلىقتان تەڭ يگىلىكتەنۋدىڭ، باسىمدىقتارىمەن ءبىرىن - ءبىرى تولىقتاۋدىڭ، بىرگە گۇلدەنىپ - كوركەيۋدىڭ شىت جاڭا جاعدايىن قالىپتاستىرۋدا.


بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە