جاڭا حابارلار

 ون ءتۇرلى جاقسى ادەت ءومىرىڭىزدى ۇزارتادى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-08-08 21:06:46  

 كەيبىرەۋلەر ساندى مالىمەتتەر ارقىلى دەنساۋلىق پەن ومىردەگى باسقا ماڭىزدى نارسەلەردىڭ قارىم-قاتىناسىن وبىرازدى تۇردە بەينەلەگەن. دەنساۋلىق ءبىر  دەسەك، كاسىپ، بايلىق، نەكە، اتاق دەگەندەردىڭ بارلىعى سوڭىنا جالعانعان 0 سپەتتى، دەنساۋلىق بولسا بارلىعىنا قول جەتكىزۋگە، بولاشاققا قادام تاستاۋعا بولادى؛ ەگەر دەنساۋلىعىڭىزدان ايىرىلساڭىز ،وسىلاردىڭ بارلىعىنان ايىرىلدىم دەي بەرىڭىز. مىناداي ون ءتۇرلى جاقسى ادەت ءسىزدىڭ ءومىرىڭىزدى ون جىل ۇزارتۋى مۇمكىن.
1. الۋان ءتۇرلى ازىقتى تۇتىنۋ، ءداندى داقىلداردى نەگىز ەتىپ، قارا استىق پەن اق استىقتى ۇيلەسىمدى تۇتىنۋ كەرەك. تاعام كەستەڭىز ءبىرىڭعاي بولىپ قالماسىن، كۇرىش، ءبيداي، جۇگەرى، ارپا سياقتى ءداندى داقىلداردى ۇيلەسىمدى تۇتىنىڭىز.
2. كوكونىس، جەمىس-جيدەك، تۇينەك جەمىستىلەردى كوپ تۇتىنىڭىز. بۇل ءۇش ءتۇرلى زاتتىڭ قۇرامىندا ادام دەنەسىنە قاجەتتى حورەكتىك زاتتار، وتە-موتە ۆيتامين، مينەرالدىق زات، ازىقتىق تالشىق جانە وسىمدىكتەردە بولاتىن حيميالىق قوسىلىستار بار. ولاردا سۋ قۇرامى مول، ەنەرگيا مولشەرى تومەن، تالشىق قۇرامى جوعارى، سوندىقتان دەنە سالماعىن تەجەپ، تەرىنى ارلەندىرەدى.
3. ءار كۇنى ءسۇت، سويا بۇرشاق جانە وسىلاردان جاسالعان ازىقتىقتاردى تۇتىنۋ. ءسۇتتىڭ كالتسيدى تولىقتاۋداعى ءونىمى كورنەكتى، باسقا مينەرالدىق زاتتار مەن ۆيتامين A قۇرامى دا مول؛ بۇرشاق تەكتەستەردىڭ قۇرامىنداعى بەلوك وڭاي قورتىلادى، ءسىڭىمدى، قۇرامىندا حولەستەرين بولمايدى.
4. ۇنەمى قالىپتى مولشەردە بالىق، ءۇي قۇستارىنىڭ ەتىن، جۇمىرتقا مەن قارا كەسەك ەت جەۋ كەرەك. بالىق پەن ءۇي قۇستارىنىڭ ەتىن كوبىرەك جەگەننەن زيان تارتپايسىز.
5. تاماق ىستەگەندە مايدى از ىستەتىڭىز، تاماقتا ماي مەن تۇز مولشەرى از بولعانى ءجون.
6. قالىپتان تىس تويا تاماقتانباڭىز، كۇن سايىن دەنە شىنىقتىرىپ، اقاۋسىز دەنە سالماعىن ساقتاڭىز. ءار كۇنى 6000 قادام جول ءجۇرۋ دەنساۋلىعىڭىزعا پايدالى.
7. كۇندەلىكتى ءۇش ۋاقىت تاماق ۇيلەسىمدى بولسىن، ۇساق-تۇيەك جەمەكتىكتەردى قالىپتى تۇتىنىڭىز. ادام دەنەسى ءبىر كۇندە قابىلدايتىن ەنەرگيا مولشەرىنىڭ ءۇش ۋاقىت تاماقتاعى سالىستىرماسى مىناداي بولعانى ءجون: تاڭەرتەڭگى تاماقتا %30 اينالاسىندا، تۇسكى تاماقتا %40 اينالاسىندا، كەشكى تاماقتا %30 اينالاسىندا.
8. ءار كۇنى جەتكىلىكتى مولشەردە سۋ ءىشىڭىز، سۋسىندى تالعاپ تۇتىنىڭىز. جەڭىل دەنە ەڭبەگىمەن شۇعىلدانۋشىلار ءار كۇنى 2000 ميلليليتر سۋ ءىشۋى كەرەك، بۇل 550 ميلليليترلىك مينەرال سۋدان ءۇش جارىم قۇمىرا سۋ ىشكەنمەن قارايلاس. قىزمەت ورتاسى ەرەكشە ورىندا جۇمىس ىستەيتىندەر نەمەسە اۋىر ەڭبەكپەن شۇعىلدانۋشىلار سۋدى كوبىرەك ىشكەنى ءجون.
9. ىشىمدىك مولشەرىن تەجەگەن ءجون. ەگەر ىشىمدىك تۇتىنۋ كەرەك بولسا مۇمكىندىگىنشە گرادۋسى تومەن ىشىمدىكتەردى تۇتىنۋ، ءارى ۇيلەسىمدى مولشەردە عانا ءىشۋ كەرەك.
10.  كۇن سايىن جاڭا، تازا ازىقتاردى تۇتىنىڭىز. بالىق، قۇس ەتى، مال ەتى، جۇمىرتقا، ءسۇت سياقتى ونىمدەردىڭ بەلوك قۇرامى جوعارى بولاتىندىقتان، باكتەريالار وڭاي ءوربىپ، بۇزىلادى. تاڭەرتەڭ ورنىڭنان تۇرعاننان كەيىن، تۇلا بويىڭدى تەر باسىپ، تاماعىڭ قۇرعاپ، قول-اياعىڭ جانسىزدانۋى نە سەبەپتى ەكەنىن ....ويلانىپ كوردىڭىز بە؟ مىنە بۇل دەنەڭىزدىڭ دەنساۋلىعىڭىز جونىندە بەرگەن سەگىنالى. شىنتۋايتىنا كەلسەك،تاڭەرتەڭ ورىننان تۇرعان كەز ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىن باقىلايتىن ەڭ تاماشا ءساتى بولىپ، كەيبىر وزگەرىستەر ارقىلى ءوزىڭنىڭ دەنساۋلىق احۋالىڭدى بىلسەڭ،كەيبىرەۋى اۋىرۋدىڭ بەلگىسى بولادى، كەيبىرەۋى ءوزىڭنىڭ ابەس تۇرمىس تاسىلدەرىڭدى وزگەرتۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى.
    توسەكتەن تۇسكەندە باس اينالىپ، جۇرەك قوبالجۋ
    باس اينالۋىنىڭ سەبەپتەرى وتە كوپ، ەگەر ادەتتە قان قىسىمىڭىزدى جوعارى بولسا، دەرەۋ ءتۇزۋ جاتىپ ءارى قان قىسىمىڭىزدى ولشەتۋىڭ كەرەك. ەگەر سول كەزدە جۇرەگىڭىز اينىپ نە جۇرەگىڭ قوبالجىسا، مويىن ومىرتقاڭىزدا اۋىرۋ پايدا بولعان بولۋ مۇمكىن. موينىڭىزدى سوزعاندا نە اينالدىرعاندا يكەمدى-يكەمسىزدىگىنە كوڭىل ءبولۋىڭ قاجەت. جۇرەك سوعۋى قالىپسىز بولسا، جۇرەك اۋىرۋى بولىپ باس اينالىپ، جۇرەك قوبالجيدى. جۇرەك اۋىرۋى بار ادامدار شيپاحاناعا بارىپ جۇرەك رەنتىگەنىنە تەكسەرىلۋى كەرەك. باسقالاي جولمەنەن دە تەكسەرىلۋ قاجەت، ەگەر كەنەتتەن باس اينالىپ نە جۇرەك قوبالجىسا، قاندا قانت قۇرامىنىڭ ازايۋى نە قان قىسىمنىڭ تومەندەۋ كەلتىرىپ شىعارعان بولۋ مۇمكىن. بۇنداي اۋىرۋ بەلگىسىنىڭ كوپ ساندىسى ءبىر رەت عانا بەلگى بەرەدى.
    ويانعاندا تۇلا بويدى ساسىق تەر باسۋ
    تىنىس الۋ ءالسىز بولعاندا تەر باسادى. بۇنداي ادامدار وڭاي تۇماۋىراتادى. سوندىقتان جىلى كيىنۋگە كوڭىل ءبولىپ، ادەتتە تاۋىق، قاز، بالىق، جۇمىرتقا، شىرماۋىق، قوي ەتى، ايداعار كوز جەمىسى سياقتىلاردى كوپتەپ تۇتىنىپ،قاربىز تەكتەس شيكى ءارى سۋىق تاعامداردى جەۋگە بولمايدى،سالقىن كوكونىستەردى از تۇتىنۋ كەرەك.
    تاماقتىڭ قۇرعاپ، جىبىرلاپ اۋىرۋى
    اۋا الماستىرعىشتى ۇزاق ۋاقىت اشىپ قويۋ، دىمقىلدىقتى ازايتىپ،ءۇيدىڭ اۋاسىن قۇرعاتىپ جىبەرەدى. مۇنداي جاعدايدا ەڭ جاقسىسى ۇيىقتار الدىندا اۋا رەتتەگىشتى جاۋىپ، ىلعالدىقتى كوبەيتكىشتى ءبىر اۋقىم اشىپ قويۋ قاجەت. ەگەر اۋىز قۇرعاۋمەن بىرلىكتە اۋزىڭنان كەرمەك ءدامى سەزىلىپ،كىشى دارەت سارعايسا، باۋىر مەن وتتە ىستىق بار بولىپ، بارقىت جالبىز سياقتى ىستىقتى قايتاراتىن  جۇڭگوشا دارىلەردى ىشسەڭ، اۋىرۋ دەرەۋ جاقسارادى.
    كوز الدى بۋالدىرلانۋ
    تاڭەرتەڭ ورىننان تۇرعاندا ەشتەڭەنى انىق كورە الماساڭ، كەي كەزدەرى كوز قيىعىندا بىلشىق تۇرسا،كوبىنەكي كوز دانەكەر قابىعىنىڭ قابىنۋى بولادى. بۇنداي ادامدار كوزىن بەتالدى ۋقالاۋدان اۋلاق بولىپ، بەتى-قولىن ۇنەمى اعىندى سۋمەن جۋىپ، ورامال، شىتتى وتباسىنداعىلارمەن بىرگە ىستەتپەۋى ءتيىس.
    ەكى كوزى ءىسىۋ
    تاڭەرتەڭ ورىننان تۇرعاندا ەكى كوزى بىردەي ىسىنسە، جوعارى قان قىسىم، قانتتى نەسەپ اۋىرۋى، جۇرەك اۋىرۋى سياقتىلار  تۋدىرعان بولۋى مۇمكىن. بۇنداي ادامدار ۇيىقتار الدىندا سۋدى كوپ ىشپەۋ،ءتۇن بويى اراق ىشەتىن جامان ادەتىن وزگەرتۋى ءتيىس. ەگەر توسەكتەن تۇرعاننان كەيىن ءبىراز ۋاقىت كوزى بۇرىنعىسىنداي ءىسىپ تۇرسا، شيپاحاناعا بارىپ ىشكى اۋىرۋلار بولىمىنە بارىپ بۇيرەگىن كورسەتىپ، بۇيرەك اۋىرۋى سياقتى اۋىرۋلار بار جوقتىعىن تەكسەرتۋى،  ونداي اۋىرۋ بەلگىسى جوق بولسا، بۇيرەك ءالسىز بولۋى مۇمكىن. اۋىرۋعا قارسى ءدارى ىشۋدەن سىرت، بۇنداي ادامدار ۇيىقتار الدىندا كوز اينالاسىن ىلايىقتى ۋقالاپ،كوز اينالاسىنىڭ قان اينالىسىن تەزدەتىپ، اۋىرۋدى باسەيتۋى ءتيىس.
    قول-اياعى سىرەسىپ قالۋ
     جاسى ەگدەلەپ قالعان كوپتەگەن ادام  تاڭەرتەڭ ورنىنان تۇرعاننان كەيىن قول-اياق بۋىندارى سىرەسىپ قالعانداي سەزىنەدى، كەي كەزدەرى ءتىپتى سۇيەك پەن بۋىنعا تىكە اسەر جاسايدى. بۇنىڭ كوپ ساندىسىن سۇيەك پەن بۋىن قابىنۋى تۋدىرادى. وسىنداي اۋىرۋى بار ادامدار كۇنگە كوپ قاقتالىپ، بۋىندارىن كوپ دەمالتۋ كەرەك ،مۇنداي كەزدە  تالعامسىز دەنە شىنىقتىرۋعا بولمايدى، باسپالداققا ءتۇسىپ-شىعۋ،جۇگىرۋ  سياقتى  تىزە بۋىنىنا اۋىرلىق تۇسەتىن دەنە تاربيە قيمىلدارىن مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا ازيتىپ، بۋىن شەمىرشەكتەرىنىڭ قاجالۋىنان ساقتانۋ. جەل -قۇز بۋىن قابىنۋى بارلاردا تاڭەرتەڭ ورنىنان تۇرعاندا قول-اياعى سىرەسەدى. ءبىراق ادەتتە قيمىلداپ نەمەسە تەمپەراتۋرا جوعارىلاعاننان كەيىن اۋىرۋ بەلگىسى باسەڭدەيدى نە جازىلادى. وسىنداي ادامدار ادەتتە جىلۋلىقتى ساقتاۋعا كوڭىل ءبولىپ، ۇيىقتار الدىندا بۋىندارىن ۋقالاپ، قان اينالىسىن تەزدەتۋى ءتيىس.
    قول-اياق جانسىزدانۋ
     قانتتى نەسەپ اۋىرۋى، بۋىن سىرقىراۋى، قارتتاردىڭ ۇلكەن ميىنا قان جەتىسپەۋ سياقتى كوپتەگەن سەبەپتەر تاڭەرتەڭ ورنىنان تۇرعان كەزدەگى قول-اياقتىڭ جانسىزدانۋىن تۋدىرادى. بۇنداي ادامدار دەركەزىندە شيپاحاناعا بارىپ كورىنۋى كەرەك. ءبىراقتا جاستاردىڭ قول-اياعى جايسىزدانۋ ءجايىتى بايقالسا، تومەندەگىدەي مۇكىندىكتەر بولۋىن ويلاستىرۋ كەرەك. ۇزاق ۋاقىت ۇيىقتاعانداعى جاتىسى دۇرىس بولماسا،ەگەر جاستىعى بيىك بولىپ موينى قيسايسا نە ۇيىقتاعاندا بىلەگى كوكىرەگىن باسىپ قالاتىن بولسا، بۇنداي ادامدار 7-9 سانتيمەتر بيىكتىكتەگى قاتتىلىعى ىلايىقتى جاستىقتى تاڭداپ،ءارى ۇيىقتاعانداعى جاتىسىنا كوڭىل ءبولىپ، كوپ اۋناپ، مويىن ومىرتقاسىنداعى قان تامىرلار مەن نەرۆى تىكاندارىنا قىسم تۇسۋدە ساقتانسا، قولدىڭ جانسىزدانۋ اۋىرۋىن باسەيتەدى. ۇزاق ۋاقىت ۇستەلگە ەڭكەيىپ قىزمەت ىستەۋ مويىن ومىرتقا اۋىرۋىنا دۇشار ەتىپ، تاڭەرتەڭ ورىننان تۇرعاندا قول-اياقتىڭ جانسىزدانۋىن كەلتىرىپ شىعارادى. ەمدەۋ ارقىلى ۋقالاۋ، فيزيكالىق ەمدەۋ، ينەمەن ەمدەۋ، تارتىپ ەمدەۋ سياقتى جۇڭگوشا دارىگەرلىك تاسىلمەن ەمدەۋ. ۆيتامين B1 جەتىسپەۋى دە قول-اياقتىڭ جانسىزدانۋىن كەلتىرىپ شىعارادى. بۇنداي ادامدار اسقا بولعان ءتيىمسىز ادەتتەرىن وزگەرتىپ، قارا استىق پەن بۇرشاق تۇرلەرىن كوپ تۇتىنىپ،.ۆيتامين B1 دى تولىقتاۋ كەرەك.
    قىزمەتكە بارار جولدا ىستەمەۋگە ءتيىستى 3 ءىس
    1. اۆتوكولىكتە ۇيىقتاۋ: اۆتوكولىكتە كوز ءىلۋ شۋىل، جارىق، شايقالۋ سياقتى فاكتورلاردىڭ كەدەرگىسىنە وڭاي ۇشىرايدى. دەمەك قاتتى ۇيىقتاپ كەتسەڭ، قالجىراعاننىڭ باسىلعانداي بولعانىمەن، مويىن ومىرتقاسىنا ءتيىمسىز.
    2. اۆتوكولىكتە كىتاپ وقۋ: قىزمەتكە شىعىپ-تۇسۋدە ادامدار ءيىن تىرەسىپ تۇرادى. اۆتوكولىكتە ءجيى-ءجيى تەربەلەتىندىكتەن كىتاپ وقۋ كوز اقاۋسىزدىعىنا ءتيىمسىز تيىپتىك ارەكەت.
    3. تاڭەرتەڭگى استى جول جونەكەي جەمەۋ: تاڭەرتەڭگى استى اپىل-قۇپىل بىرنەشە مينۋتتا ىشپەۋ قاجەت. تاماقتى ۇيدە ءىشۋ. اسىعىس-ۇسىگىس تاماق جەۋ اسقازان-ىشەك جانە ازىقتىڭ سىڭىرىلۋىنىڭ بارلىعىنا ءتيىمسىز.


بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە