جاڭا حابارلار

شىلان مەكەنىندەگى تولاعاي تابىس

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-12-06 11:43:52  
ستانسيامىزدىڭ ءتىلشىسى ليۋ چياڭ مەن لوپ اۋداندىق راديو ستانسياسىنىڭ ءتىلشىسى جاۋ يانجىنىڭ حابارى: لوپ اۋدانى بەستوعىراق اۋىلى يىسلىقدوڭ قىستاعى ــــ وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىندا جياڭسۋ ولكەسىنەن شەكارا وڭىرگە كومەككە كەلگەن جاستار مەن جەرگىلىكتى ورىنداعى بۇقارانىڭ ورتاق قۇلشىنۋىندا يگەرىلگەن قۇتتى القاپ بولاتىن. نەشە ون جىلدان بەرى، جەرگىلىكتى ورىنداعى ءار ۇلت كادرلار مەن بۇقارا تىزە قوسا سەلبەسىپ، قۇرىلىس جۇرگىزىپ، شىلان كاسىبىن بەلسەنە دامىتتى ءارى مول تابىسقا قول جەتكىزدى.
لوپ اۋدانىنىڭ بەستوعىراق اۋىلى يسلىقدوڭ قىستاعىندا، قىستاقتاعى تاجىريبەسى مول، شىلان ەگۋ تەحنيكاسىنىڭ شەبەرى شى حىشان مەن كولەمدى اۋماققا شىلان ەگەتىن وتباسى ليۋ دىجىن بيىل قىستاققا جاڭادان ساتىپ اكەلىنگەن شىلان سۇرىپتاۋ ماشيناسىن «شەكارا وڭىرگە كومەككە كەلگەن جاستار شىلان كووپەراتيۆىنە» كوشىرىپ اپاردى. بيىل قىستاق شىلاننان مول ءونىم الدى، كووپەراتيۆتەگى 500 توننادان ارتىق شىلان ەرتە بەرىلگەن تاپسىرىس بويىنشا ساتىلىپ بولدى. بيىل 72 جاستاعى شى حىشان قىستاقتاعى شىلان كاسىبىنەن ەكىنشى شەپكە زەينەتكە شىققانىمەن، ءبىراق، ول قىستاقتاعى شىلان ەگۋ-ساتۋ جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋداردى.
وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىندا، شى حىشان جياڭسۋ ولكەسىنەن شەكارا وڭىرگە كومەككە كەلگەن جۇزگە جۋىق جاسپەن بىرگە، مەملەكەتتىڭ ۇندەۋىنە بەلسەنە ءۇن قوسىپ، قازىرگى يىسلىقدوڭ قىستاعىنا كەلىپ، جەرگىلىكتى ورىنداعى بۇقارامەن بىرگە بوز دالانى يگەرىپ، ەگىس الاڭىن اشىپ، شەكارا ءوڭىردى قۇرۋعا كومەكتەستى. شى حىشان بىلاي دەدى: «وسى ارا مەن العاش كەلگەندە، جان باسپاعان يەن دالا، ءشول ءجازيرا بولاتىن، سول كەزدە جەر كەپەدە تۇراتىنبىز. جاتار ورىن ماسەلەسى شەشىلگەننەن كەيىن، تىڭ يگەردىك، بىرتىندەپ قۇم توبەلەردى تەگىستەپ، توعان قازىپ، جەر جىرتىپ، سالالى اتىز جاساپ، مىڭ 700 دە مىڭ 800 مۋلىق ەگىس اتىزىن اشتىق».
تىڭ يگەرگەن العاشقى مەزگىلدە، يسلىقدوڭ قىستاعىنا نەگىزىنەن جۇگەرى، ءبيداي سەكىلدى استىق داقىلدارى ەگىلىپ، ءىشىپ-جەم ماسەلەسى شەشىلدى. 1980-جىلدان كەيىن، قارىن توقتىق ماسەلە بولۋدان قالدى، شەكارا وڭىرگە كومەككە كەلگەن جاستار قىستاق ديحاندارىن باستاپ، پياز، كارتوپ سياقتى ەكونوميكالىق داقىلداردى ەگىپ، كىرىستى ارتتىرۋ جولىن قاراستىردى. 1987-جىلى، جەرگىلىكتى ۇكىمەت حىنان ولكەسىنەن ءبىر توپ شىلان اعاشى مايساسىن ەنگىزىپ، اۋىل-قالاشىقتاردى سىناق رەتىندە ەگۋگە شابىتتاندىردى، سول كەزدە يىسلىقدوڭ قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى بولىپ تۇرعان شى حىشان باستاماشى بولىپ، 2 مۋ جەرگە شىلان ەكتى، سونىمەن بىرگە تاعى قىستاق ديحاندارىن شىلان ەگۋگە بەلسەنە باستادى. ول بىلاي دەدى: «شىلان ەككەنىمىز دۇرىس بولعان، كوپشىلىك امالىن تاۋىپ شىلان اعاشىن ويداعىداي باپتاپ-باسقاردى، ۇكىمەت تەحنيك جىبەرىپ، بىزگە جەتەكشىلىك ەتىپ، قىستاق ديحاندارىنا شىلان ەگۋدى تەگىن ۇيرەتتى، ۇكىمەت جان-جاقتىلى سۇيەمەلدەدى، 2004-جىلى، وسى قىستاقتاعى شىلان اعاشى ەگىلگەن اۋماق 3 مىڭ مۋدان استى».
ىلە-شالا شى حىشان قاتارلىلار شىلان اعاشىن ەگۋ اۋماعىن كەڭەيتۋمەن بىرگە، تاعى ساپالى شىلان اعاشىن ۇزبەي ەنگىزگەندىكتەن جانە ساپالاندىرعاندىقتان، شىلان اعاشى بىرتىندەپ يىسلىقدوڭ قىستاعىنىڭ باستى ەگىس داقىلىنا اينالدى ءارى مۇنى تۇتاس اۋىلداعى قىستاقتار مەن ماڭىنداعى اۋىل-قالاشىققا كەڭەيتتى. بەستوعىراق اۋىلى يىسلىقدوڭ قىستاعىنىڭ ديحانى ءماتسىدىق ءيۇسۇپ: «يىسلىقدوڭ قىستاعىنداعى شىلان اعاشىنىڭ ويداعىداي ەگىلگەنىن ەلدىڭ بارلىعى بىلەدى، باسقا جەردەن كوپ ادام كەلىپ، شى حىشان اعايدان شىلان اعاشىن ەگۋ تەحنيكاسىن ۇيرەندى. قازىر 4 مۋ جەرگە شىلان اعاشىن ەگەمىن، جىلىنا 20 مىڭ يۋاننان ارتىق كىرىس كىرگىزەم. بۇدان بىلاي شىلان اعاشىن ەگۋ اۋماعىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، تۇرمىسىمدى اناعۇرلىم جاقسارتپاقشىمىن»،-دەدى.
بيىل، لوپ اۋدانى اۋىل-قىستاقتى كوركەيتۋ ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، سول جەردىڭ جاعدايىنا قاراي، اۋىل-قىستاق ساياحات كاسىبىن دامىتتى، وسىعان سايكەس بەستورعىراق اۋىلىندا «شىلاننان مول ءونىم الۋ مەرەكەسى»، «شىلان ءۇزۋ مەرەكەسى» سياقتى مادەنيەت-ساياحات مەرەكەسىن وتكىزىپ، رايونىمىزدىڭ ءىشى-سىرتىنان كەلگەن ساياحاتشىلارعا حوتان شىلانىنىڭ ءدامىن تارتقىردى ءارى اۋىل-قىستاقتىڭ ۇلتتىق سالت-ساناسىن سەزىندىردى. بەستوعىراق اۋىلدىق پارتكومنىڭ شۋجيى حۋاڭ ۋيگاڭ بىلاي دەدى: «اۋىلىمىز بويىنشا 42 مىڭ مۋدان ارتىق ەگىس اتىزى بار، مۇنىڭ 30 مىڭ مۋىنا شىلان ەگىلەدى، شەكارا وڭىرگە كومەككە كەلگەن جاستار الا كەلگەن مادەنيەتكە سۇيەنىپ، شىلان كاسىبىن دامىتتىق، شىلان كاسىبى ساياحات كاسىبىنىڭ جارقىن تۇيىنىنە، سونداي-اق ديحانداردىڭ كىرىسىن ارتتىرۋداعى تىرەكتى كاسىپكە اينالدى».

بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە