جاڭا حابارلار

سەنىمدى بەكەمدەپ، جۇڭحۋانىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىن ساۋلەلەندىردى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-12-26 11:05:35  
«›ارمان ارقالاعان ‹مەكتەپ باستىعى» دەگەن تاقىرىپتاعى جەلىلەس حاباردىڭ ستانسيامىزدىڭ ءتىلشىسى چاي لين مەن ءۇشتۇرپان راديو ستانسياسىنىڭ ءتىلشىسى شىن جۇن جازعان 2-ءبولىمى: كۇڭزى: «وقىعان ساباقتى ءار دايىم پىسىقتاپ وتىرۋ كوڭىلدى ءىس، الىستان دوسىڭ كەلگەن، قۋانىشتى ءىس... »،ــ دەيدى.
وتاندىق بىلىمگە قاتىستى كلاسسيكالىق دۇنيەلەردى توپتىق وقىتۋدى قازىر يمامدار قالاشىعىنىڭ مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن تىلدە وقىتاتىن باستاۋىش مەكتەبى وقۋشىلاردىڭ ءار كۇنگى مىندەتتى ساباعى ەتىپ، تاتىمدى ءتالىم بەرىپ، اقىرىنداپ تاجىريبە توپتاۋ ارقىلى، بالالاردىڭ وتاندىق بىلىمگە اۋەسىن قوزعادى. وقۋشى گۇلميرا ءيۇسىپ بىلاي دەدى: «مەن 20 ولەڭدى جاتقا ايتا الامىن.
جيڭكۋ مەن گۋاجۋدىڭ اراسىن ءبىر-اق وزەن بولەر،
جۇڭشانعا شىققان كوسىلگەن تاۋلاردى كورەر،
چاڭجياڭ جاعاسى جايقالسا كوكتەم كەلىپ،
اسپانداعى اي ساۋلەسىن قاشان ماعان توگەر». وقۋشى گۇلبام سامەت بىلاي دەدى: «ۇلكەندەر الدىندا داۋىستى شىعارماي سويلەپ، اقىرىن سۇراپ، ادەپسىزدىك ىستەمەۋ كەرەك، مۇندا ۇلكەندەردىڭ الدىندا سويلەگەندە داۋىستاماي، ادەپتى ساقتاۋعا، ءبىزدىڭ يبالىلىقتى ساقتاۋىمىزعا قاراتىلعان».
مەكتەپ اۋلاسىندا جۇرگەندە، مەكتەپتى قورشاعان داۋالدان، وقىتۋ عيماراتىنان ودان كلاستارعا دەيىنگى قابىرعانىڭ كەز-كەلگەن جەرىنەن «كۇڭزى اقىليالارى»، «شاكىرت ۇستانىمى»، «ءۇش سوزدىك اقىليا» قاتارلى وتاندىق ءبىلىم جونىندەگى كلاسسيكالىق ۇگىت سۋرەتتەرى كورىنەدى. 15 جىلدىڭ الدىندا مەكتەپ قۇرىلعان العاشقى كەزدە، قۇربان نياز جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ءداستۇرلى مادەنيەتىن ساۋلەلەندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اڭعاردى. قۇربان نياز: بىلاي دەدى: «ءبىر تامشى سۋ تەڭىزگە تامعاندا عانا ول ماڭگىلىك ومىرگە يە بولادى؛ ءبىر ۇلت وتاننىڭ قۇشاعىنا سىڭگەندە عانا ول ماڭگىلىك داميدى. كىشكەنە كەزدە سانادا قالعان نارسە سول ادامعا ءومىر بويى ىقپال جاسايدى، مەن ولاردىڭ كىشكەنە كەزىنەن جۇڭحۋا مادەنيەتىن ۇيرەنىپ، جۇڭحۋا مادەنيەتىن شىنايى مويىنداۋىنا مۇمكىندىك جاسادىم».
وقۋشىلاردىڭ ەستە ساقتاۋىنا قولايلى بولۋ ءۇشىن، قۇربان نياز بەن وقىتۋشىلار كوڭىلدى ۇيرەنەتىن ۇيرەنۋ ءادىسىن تاپتى. قۇربان نياز بىلاي دەدى: «ءبىر جاقتان بالالارعا وقىتۋ ماتەريالى بويىنشا ساباق بەرۋمەن بىرگە، بالالارعا تاقپاق ايتۋ جابدىقتارىن ساتىپ الىپ بەرىپ، تاقپاق قۇراۋ ارقىلى بالالاردىڭ ۇيرەنۋ اۋەسىن قوزعادىق، بالالار دا ەرەكشە ۇناتتى، تاقپاق قۇراعاندا تەكستى دە وتە جاتتىق جاتتاپ الاتىن بولدى».
مەكتەپتىڭ وقىتۋ عيماراتىنىڭ 3-قاباتىندا 120 شارشى مەترلىك ۇلكەن كىلاس بار، كلاس ويۋلى ورنەكپەن بولىنگەن، ۇستەل مەن ورىندىقتاردان ەسكىشە ۇلگى كورىنەدى، بۇل ارا قۇربان نياز اشقان وسپىرىمدەر سارايى، بۇل جەرگە مەكتەپ كاسىپتىك وقىتۋشىلار مەن حالىق ونەرپازىن ۇسىنىس ەتىپ، ەجەلگى كۇي ساندىق، عەجەك، ياڭگى ءبيى، بەل بارابان، قورشاما دويبى، حاتكەرلىك سياقتى ءداستۇرلى مادەنيەت ساباقتارىن بەردى. بالالاردىڭ ۇيرەنۋ، ەسەيىپ-ەرجەتۋ جاعدايىن كورگەن اتا-انالار قاتتى ءسۇيىندى، اتا-انالاردىڭ ءبىرى ءالي سۇلەيمەن بىلاي دەدى: «مەكتەپكە كەلىپ ۇيرەنگەننەن كەيىن، بالام ورتاق تىلدە بارعان سايىن جاقسى سويلەيتىن بولدى، انساي بەل بارابانى مەن بەيجيڭ تەاترىن دە ۇيرەندى، قازىر مىنەزى دە اشىق-جارقىن، كوپتەگەن دوستارمەن تانىستى، مەن دە شىنىمەن قۋاندىم».
ءار جولعى دۋان-ۋ، جۇڭچيۋ مەرەكەسى سياقتى جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ءداستۇرلى مەرەكەسىندە، مەكتەپ وقۋشىلاردى قياق كۇرىش ءتۇيىپ، ايكۇلشە جاساپ، مەرەكەنى بىرگە وتكىزۋگە ۇيىمداستىرادى. مەكتەپ تاعى بارلىق وقۋشىعا ۇندەۋ شىعارىپ، شاعانعا قاراعان تۇندە اكە-شەشەسىمەن بىرگە شاعانعا ارنالعان ساۋىق كەشىن كورىپ، بىرگە ءتۇشپارا ءتۇيىپ، باس قوسۋ تاماعىن جەۋگە باستاپ، جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ءداستۇرلى مادەنيەتىن مەكتەپتەن وتباسىلارعا جەتكىزدى. قۇربان نياز بىلاي دەدى: «مەكتەپ قيمىلى، وقىتۋ وتكەلەگى تۇگەلدەي بالالاردى جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ءداستۇرلى مادەنيەت ورتاسىنا ءسىڭىرىپ، بالالاردىڭ مادەنيەت سەنىمىن جەتىلدىردى، ال بالالاردىڭ ءون-بويىنداعى مادەنيەت اتا-انالارىنا اسەر ەتىپ، اتا-انالاردىڭ دا قاتىناسۋىنا مۇمكىندىك جاسادىق، سول ارقىلى جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ءداستۇرلى مادەنيەتىن وتباسىلارعا جەتكىزىپ، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ورتاق تۇلعا تانىمىن جەتىلدىردىك».

بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە