باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

قارامايلى مۇناي الابىنان تاعى بىرەۋىن اشۋ

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى    2018-01-11 20:04:12  

−ماناس كولى مۇناي الابىن بارلاۋ-بايقاۋدىڭ ناقتى بارىسى
تىلشىلەرىمىز ليۋ ي، دۇڭ شاۋحۋا

 2017 - جىلى 27 - جەلتوقساندا بەيجيڭنەن مىناداي قۋانىشتى حابار تارادى: جۇڭگو مۇناي - تابيعى گاز توبى سەرىكتەستىگى ۇيىمداستىرعان «ويىس ءوڭىر قيىرشىقتى تاۋ جىنىسىنان مۇناي قورىن بارلاۋ نازاريا - تەحنيكاسىن جانە ماناس كولى ەرەكشە ۇلكەن مۇناي الابىن بايقاۋ» جەتىستىگىن باعالاۋ جينالىسىندا، 2 اكادەميانىڭ ما يۇڭشىڭ، جيا چىڭزاۋ قاتارلى 9 اكادەميگى جانە باسقا دا ماماندار ءبىر اۋىزدان «بۇل جەتىستىك جالپى جاقتان العاندا، حالىقارالىق وزىق دەڭگەيگە جەتتى» دەپ قارادى.
  ماناس كولى مۇناي الابى − شينجياڭ مۇناي الابى سەرىكتەستىگىنىڭ جوڭعار ويپاتىنىڭ ماناس كولى ويىس ءوڭىر ورتالىعىنان بايقاعان ءبىر ميلليارد تونناجدىق قيىرشىقتى تاۋ جىنىسى مۇناي الابى ءوڭىرى، كەزەكتە ءبىر ميلليارد 240 ميلليون توننالىق 3 - دارەجەلى مۇناي قورى بايقالدى، مۇنىڭ 520 ميلليون تونناسى بارلاپ انىقتالدى، بۇل تاعى ءبىر قارامايلى مۇناي الابىنىڭ اشىلعاندىعىنا بارابار كەلەدى.
  ماناس كولى مۇناي الابى بارلاپ انىقتالعان كۇننەن باستاپ، ەل ءىشى - سىرتىنىڭ نازارىن بارىنشا اۋداردى. وسى رەت «ويىس ءوڭىر قيىرشىقتى تاۋ جىنىسىنان مۇناي قورىن بارلاۋ نازاريا - تەحنيكاسى جانە ماناس كولى ەرەكشە ۇلكەن مۇناي الابىنىڭ بايقالۋى» تەحنيكالىق ساراپتان ءوتتى، سونداي - اق «حالىقارالىق وزىق دەڭگەيگە جەتتى» دەپ تۇراقتاندىرىلدى، قارامايلى مۇنايشىلارىنىڭ جۇرەك تۇكپىرىنە 20 نەشە جىل ۇيالاعان ارمان اقىرى ورىندالدى.
  ويىس وڭىردە ساتسىزدىككە جولىققانىمەن، ماشاقاتتى بارلاۋ توقتامادى
  ماناس كولى مۇناي الابىنىڭ بايقالۋ بارىسىن 1989 - جىلدان باستاۋعا تۋرا كەلەدى.
  سول جىلى جۇڭگونىڭ ەكونوميكالىق دامۋى تەز قارقىنمەن دامۋ ارناسىنا ءتۇسىپ، شيكى مۇنايعا بولعان قاجەتسىنۋ مولشەرى بارىنشا ارتتى، الايدا سول تۇستا ەل ىشىندە اشىلعان نەگىزگى مۇناي الاپتارىنداعى مۇناي مولشەرى 10 جىلدان كەيىن ءۇرتىس تومەندەۋ مەزگىلىنە وتكەن بولاتىن. ءسوزسىز، جاڭا مۇناي قورىن تاۋىپ، جاڭا مۇناي الابىن اشقاندا عانا، ەل ءىشىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋعا بولادى.
  قارامايلىدا اناعۇرلىم كوپ مۇناي بار ما، جوق پا؟ بار بولسا، ول قاي جەردە؟
  «بار!»
  زەرتتەۋشىلەردىڭ جاۋابى ءبىر جەردەن شىقتى، الايدا، مۇناي الابى، ءسىرا، قاي جەردە؟ بۇل جونىندە تۇرلىشە پىكىرلەر بولدى.
  سول كەزدە مۇناي ونەركاسىپ مينيسترلىگىنىڭ قاتىستى ماماندارى جوڭعار ويپاتىن تەكسەرىپ، ويپاتتىڭ باتىس سولتۇستىك جيەكتىك وپىرىلما بەلدەۋى مەن جوڭعار ويپاتىنىڭ شىعىس بولەك وڭىرىنە جاپپاي تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، مىناداي قورىتىندى شىعاردى: باتىس سولتۇستىك جيەكتىك وڭىرىندە مۇناي قورى مول، الايدا ءونىم مولشەرى تومەن. شىعىس بولەك وڭىردە كوپ شيكى مۇناي قاباتى بار، مۇناي گازى اۋماعىنىڭ كەڭ ەكەنى دە بايقالدى، بۇل بارلاۋعا ءتيىمدى ءوڭىر.
  سونىمەن، «جوڭعار ويپاتىنىڭ شىعىس بولەگىنە شەرۋ تارتۋ» قارامايلىدان جاڭا مۇناي الابىن اشۋدىڭ نەگىزگى شابۋىل باعىتىنا اينالدى. الايدا، «باتىس سولتۇستىك جيەك ءوز بورىشىن ءالى وتەپ بولعان جوق، وپىرىلما بەلدەۋمەن تۇتاساتىن كەڭ بەتكەي وڭىردە (وپىرىلما بەلدەۋمەن تۇتاساتىن ءوڭىر، ويىس وڭىرگە جاتادى) اناعۇرلىم مول بايلىق قاينارى جاتقان بولۋى مۇمكىن» دەپ قاراعان زەرتتەۋشىلەر دە بولدى.
  2 ءتۇرلى كوزقاراستىڭ ەكەۋىنىڭ دە تولىق نەگىزى بار. 1989 - جىلى «جوڭعار ويپاتىنىڭ باتىس سولتۇستىك جيەگىندەگى بايىرعى ءوڭىردىڭ كومەسكى كۇشىن بارلاۋ - اشۋدى ىشكەرىلەتۋ تەحنيكاسىن زەرتتەۋ» تاقىرىبى رەسمي اتقارىلدى، بۇعان مۇناي بارلايتىن جاس مامان چىن شينفا جاۋاپتى بولدى.
  چىن شينفا قىرۋار زەرتتەۋ جۇرگىزگەننەن كەيىن بىلاي دەپ قارادى: بارلاۋ دەڭگەيى ءبىرشاما جوعارى باتىس سولتۇستىك جيەك وپىرىلما بەلدەۋىمەن سالىستىرعاندا، ونىڭ شىعىس وڭتۇستىگىندەگى اۋماعى 2600 شارشى كيلومەتر كەلەتىن باتىس سولتۇستىك بەتكەي ءوڭىرى ۇمىتكە تولى ءوڭىر سانالادى. وسىدان كەيىن، «وپىرىلما بەلدەۋدەن شىعىپ، بەتكەي وڭىرگە ويىسۋ» سىندى بارلاۋ وي جەلىسى دە نەگىزىنەن تۇراقتاندى.
  الايدا، «وپىرىلما بەلدەۋدەن شىعىپ، بەتكەي وڭىرگە ويىسۋ» سىندى بارلاۋ وي جەلىسى دە سىن - سايىستارعا ءدوپ كەلدى. الدىڭعى مەرزىمدىك بارلاۋ تابىستى بولعاننان كەيىن، سول كەزدەگى گەولوگيا تانىمىنىڭ، اشۋ تەحنيكاسىنىڭ شەكتەمەسىنە ۇشىراعاندىقتان، كەيىن بارلاۋ قۇدىعى ارت - ارتىنان ساتسىزدىككە ۇشىراپ، ويىس ءوڭىردىڭ ەرەكشە گەولوگيالىق قالىپتاسۋ ورتاسىنا سايكەسپەي، كوپتەگەن مۇناي قۇدىعى ءونىمدى ءوندىرىس قۋاتىن قالىپتاستىرا المادى.
  ماناس كولى ويىس وڭىرىنەن، ءسىرا، مۇناي الابىن اشۋعا بولا ما؟ ول «ۇلكەن مۇناي استاۋى ما، الدە مۇناي قورى تاپشى ءوڭىر مە؟»
  ويىس وڭىرگە قايتالاي سايىس جاريالاپ، «ۇلكەن مۇناي استاۋىن» تاپتى
  بۇگىنگى كۇنى، قارامايلى قالاسىنىڭ جايرانبۇلاق رايونى مەن قارامايلى رايونىنىڭ تۇيىلىسكەن جەرىندە جەر كەپەلەردىڭ بوي كوتەرىپ تۇرعانىنا جارتى عاسىردان استى، ول 101 - جەر كەپەنىڭ بايىرعى جۇرتى، سول جىلدارى بۇل ارا قارامايلى مۇناي الابىنان مۇناي اشاتىن 2 - زاۆودتىڭ جۇمىسشىلارىنىڭ تۇرمىس ورتاسى جانە ۇيرەنۋ ورتاسى بولاتىن.
  جەر كەپەلەردىڭ وتكەن عاسىردىڭ 60 - ، 70 - جىلدارىندا قارامايلى مۇناي جۇمىسشىلارىنىڭ تۇرمىس - ۇيرەنۋ ورتاسى بولعان كورىنىسى بۇكىلدەي اۋەلگى قالپىنا كەلتىرىلدى، اعا بۋىن مۇناي جۇمىسشىلارى جاستىق كوكتەمدەرى جانە قان - تەرلەرى ارقىلى قارامايلىنىڭ شۇعىلالى بەينەسىن سومدادى. بۇگىنگى كۇنى عىلىم - تەحنيكانىڭ العا باسۋى مۇناي ونەركاسىبىنىڭ بەت - بەينەسىن وزگەرتتى، الايدا، مۇناي جۇمىسشىلارىنىڭ العان بەتىنەن قايتپاي، قاجىرلىلىقپەن ناقتى جۇمىس ىستەيتىن رۋحى ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسىپ، قارامايلى مۇناي جۇمىسشىلارىنىڭ قامال الىپ، قيىنشىلىقتاردى جەڭەتىن قۇدىرەتتى رۋحاني كۇشىنە اينالدى. وسى ءتۇيىن ويىس ءوڭىردى بارلاۋ بارىسىندا ايگىلەندى.
  ارت - ارتىنان تۋىلعان ساتسىزدىك ماناس كولى ويىس وڭىرىندەگى بارلاۋ قىزمەتىن قيىن - قىسپاق كۇيگە ءتۇسىردى. كۇدىك - كۇمان ىشىندە، زەرتتەۋشىلەر بەرىك سەنىممەن بىلاي دەپ قارادى: گەولوگيا يدەياسىندا جاڭالىق اشۋعا تاباندى بولىپ، قور قاباتىن باعىتتامالى وزگەرتۋ تەحنولوگياسىن قولدانعاندا عانا، ويىس وڭىردەن،ءسوزسىز، مۇناي قۇدىعىن بارلاۋعا بولادى.
  2005 - جىلدان بەرى شينجياڭ مۇناي الابى سەرىكتەستىگى مەملەكەتتىڭ كەلەلى عىلىم - تەحنيكا ارناۋلى نىسانىنا سۇيەنىپ، 1380 ادامدىق قامال الۋ اترەتىن ۇيىمداستىرىپ، تىنباي قامال الىپ، اقىرى 2012 - جىلى تابىسقا جەتتى.
  «ماناس كولى 131 - قۇدىعى!» شينجياڭ مۇناي الابى سەرىكتەستىگىنىڭ باس گەولوگى جى دۇڭميڭ سول بارىستى ەسكە العاندا ءالى كۇنگە دەيىن قاتتى تەبىرەنەدى. سول جىلى ماناس كولى شوگىندى وڭىرىنە ورنالاسقان ماناس كولى 131 - قۇدىعىنان تۇڭعىش رەت ونەركاسىپتىك مۇناي شىقتى، ونىڭ تابىسى ماناس كولىنىڭ سولتۇستىك بەتكەي وڭىرىندەگى اقبۇلاق اۋماعىندا بارلاۋدىڭ كەلەلى تابىسقا جەتكەندىگىنىڭ بەلگىسى بولىپ، ويىس ءوڭىر مۇناي گازىن بارلاۋدىڭ شىمىلدىعىن اشتى.
  جاڭا تەحنيكانىڭ تىرەك بولۋىندا، ويىس ءوڭىر بارلاۋ جەتىستىگىنىڭ جەمىسىن كوردى. وسىدان كەيىن، ويىس وڭىردەن ما 18 - قۇدىعى، يانتان − 1، ماجۇڭ − 2، ماحۋ − 013 قاتارلى ءبىر توپ مۇناي قۇدىعىنان ىركەس - تىركەس جوعارى ءونىمدى ونەركاسىپتىك مۇناي شىعىپ، ماناس كولى ويىس ءوڭىرىنىڭ ءتىلسىم سىرى اقىرى اشىلدى.
  جۇڭگو مۇناي توبى سەرىكتەستىگىنىڭ جوعارى دارەجەلى تەحنيكا مامانى تاڭ يۇڭ بىلاي دەدى: «بۇل قاراپايىم مۇناي قورى ەمەس، قايتا باعالى ۇلكەن مۇناي استاۋى». زەرتتەۋشىلەردىڭ تالاي جىلدان بەرى قۇلشىنا زەرتتەۋىمەن، ماناس كولى ويىس بەتكەي وڭىرىندە مول مۇناي قورى ساقتالعان جاعداي اقىرى نەگىزىنەن تۇراقتاندى، وسى «ۇلكەن مۇناي استاۋىنىڭ» كولەم جانە ساپا جاعىنداعى رەال ماڭىزى مەن تاريحي ماڭىزى جاڭا جۇڭگوداعى ءبىرىنشى ۇلكەن مۇناي الابى − قارامايلى مۇناي الابىنان قالىسپايدى.
  ويىس وڭىردە ارمان جۇزەگە اسىپ، كوپ ءتۇرلى تەحنيكادا كەلەلى جاڭالىقتار جارىققا شىقتى
  ماناس كولى ويىس ءوڭىرىنىڭ بارلاۋ - اشۋدا تابىسقا جەتۋىنىڭ ءتۇيىنى − تەحنيكا جانە ۇستانىم جاعىندا جاڭالىق اشقاندىعىندا. وسى رەتكى تەحنيكالىق باعالاۋداعى تىزىمدىكتەن تەحنيكالىق جاقتاعى 2 شەشۋشى ءتۇيىننىڭ ويىس ءوڭىر مەن قيىرشىق تاۋ جىنىسى ەكەنى اڭعارىلىپ تۇر.
  تاڭ يۇڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: ويىس وڭىردەگى قيىرشىق تاۋ جىنىسىن بارلاۋ جاعىندا دۇنيە جۇزىندە گەولوگيالىق نازاريالىق جەتەكشىلىك جانە شەشۋشى سايكەستى تەحنيكا ءالى كەمشىل، 20 نەشە جىلدىق زەرتتەۋ بارىسىندا، قارامايلى مۇناي الابىنداعى زەرتتەۋشىلەر بىرىنەن كەيىن ءبىرى ءداستۇرلى كوزقاراس پەن تانىمدى جاڭالاپ، قيىرشىق تاۋ جىنىسىن بارلاۋ تەحنيكاسىنداعى قيىن تۇيىندەردى جەڭىپ، ىلگەرىندى - كەيىندى 21 تۇردەن تاپقىرلىق پاتەنتىن، 20 تۇردەن جۇمساق بولشەك تاپقىرلىق ۇقىعىن الدى، سونداي - اق ويىس ءوڭىر قيىرشىق تاۋ جىنىسى مۇناي قورىن بارلاۋ نازاريا - تەحنيكا جۇيەسىن قالىپتاستىردى، وسى تەحنيكا جۇيەسى شينجياڭداعى بىرنەشە ۇرپاق مۇناي جۇمىسشىلارىنىڭ وتانعا تاعى دا ۇلكەن مۇناي الابىن اشۋ ارمانىن جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار، دۇنيە جۇزىندەگى بايلىق كومەسكى كۇشى زور بولعان ويىس ءوڭىر قيىرشىقتى تاۋ جىنىسىنان مۇناي بارلاۋدى تابىستى تاجىريبەمەن قامدادى.
  جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى جيا چىڭزاۋ بىلاي دەدى: كەزەكتە مۇناي بايلىعىن بارلاۋ سالىستىرمالى تومەندەدى، وسىنداي جاعدايدا، ماناس كولى مۇناي الابى سياقتى اۋماعى ءبىر ميلليارد تونناجعا جەتەتىن ۇلكەن مۇناي قورىن تابۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. ونىڭ ماڭىزدى ءمانى مول مۇناي قورى بايلىعىنىڭ تابىلعاندىعىنان عانا ەمەس، گەولوگيا نازارياسى، بارلاۋ تەحنيكاسى، بۇرعىلاۋ قۇدىعى تەحنيكاسى، اشۋ تەحنيكاسى قاتارلى جاقتارداعى كەلەلى جەتىستىكتەرىنەن دە بەينەلەنىپ وتىر. ول كەلەسى قادامداعى مۇناي بارلاۋ جونىنەن دە وتە كۇشتى جەتەكشىلىك ماڭىز الادى.
  ۇعىسۋعا قاراعاندا، ماناس كولى ويىس ءوڭىرىنىڭ قول جەتكىزگەن تەحنيكالىق جەتىستىكتەرى كەزەكتە جۇڭگو مۇناي - حيميا شينجياڭ بارلاۋ رايونى، تۇرپان - قۇمىل ويپاتى قاتارلى وڭىرلەردە قولدانىلدى، سونداي - اق تاماشا ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى.
  كەزەكتە، تۇرپان - قۇمىل مۇناي الابى كولەمدى مۇناي قورىن جالپى تۇلعالىق جاقتان ىسكە قوستى، جاڭادان ىسكە قوسىلعان ءوندىرىس قۋاتى ءبىر ميلليون 380 مىڭ تونناعا جەتتى، سونداي - اق 10 ميلليون 150 مىڭ توننالىق ءوندىرىس قۋاتىن قالىپتاستىراتىن بايلىق شارت - جاعدايىن ازىرلەدى، قارامايلى تۇتاس ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا اناعۇرلىم ساپالى مۇناي بايلىعىمەن تىنباي ۇلەس قوسادى.

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم